{"id":4809,"date":"2023-08-21T06:34:16","date_gmt":"2023-08-21T04:34:16","guid":{"rendered":"https:\/\/nieczytelne.com\/?p=4809"},"modified":"2023-08-29T02:14:29","modified_gmt":"2023-08-29T00:14:29","slug":"na-wojnie-ze-swiatem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/2023\/08\/21\/na-wojnie-ze-swiatem\/","title":{"rendered":"Na wojnie ze \u015bwiatem"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n

Gigi Roggero:<\/h2>\n\n\n\n

Na wojnie ze \u015bwiatem<\/h2>\n\n\n\n

Pami\u0119ci Mario Trontiego<\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

7 sierpnia 2023 roku w wieku 92 lat zmar\u0142 Mario Tronti, jeden z intelektualnych pionier\u00f3w w\u0142oskiego operaizmu. Zak\u0142adaj\u0105c w 1961 roku wraz z postaciami takimi jak Raniero Panzieri, Romano Alquati czy Sergio Bologna czasopismo \u201eQuaderni Rossi\u201d, stworzy\u0142 fundamenty dla p\u00f3\u017aniejszych ruch\u00f3w autonomistycznych, zar\u00f3wno we W\u0142oszech jak i na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jego zerwanie z Parti\u0105 Komunistyczn\u0105 W\u0142och (PCI) oraz heterodoksyjne i radykalne odczytanie Marksa, kt\u00f3re skupia\u0142o si\u0119 na subiektywnej perspektywie walcz\u0105cej klasy robotniczej, wytyczy\u0142o now\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 w historii my\u015bli rewolucyjnej, inspiracje kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy dzisiaj odnale\u017a\u0107 zar\u00f3wno w feminizmie autonomistycznym jak i anarchistycznym insurekcjonizmie. Odmowa pracy, nienawi\u015b\u0107 klasowa, spo\u0142ecze\u0144stwo jako fabryka \u2013 to tylko niekt\u00f3re z poj\u0119\u0107 wprowadzonych lub spopularyzowanych przez Trontiego. Poza W\u0142ochami znany jest przede wszystkim jako autor ksi\u0105\u017cki Operai e capitale<\/em> (Robotnicy i kapita\u0142<\/em>), kt\u00f3ra stanowi\u0142a zbi\u00f3r tekst\u00f3w z operaistycznych czasopism \u201eQuaderni Rossi\u201d oraz \u201eClasse Operaia\u201d. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Niemniej jest to tylko fragment szerszego obrazu i wieloletnich poszukiwa\u0144 Trontiego. Na jego intelektualn\u0105 i polityczn\u0105 biografi\u0119 sk\u0142ada si\u0119 wiele zwrot\u00f3w, z kt\u00f3rych najbardziej kontrowersyjnymi (i cz\u0119sto niezrozumia\u0142ymi dla jego towarzyszy) by\u0142 powr\u00f3t do PCI oraz zainteresowanie teologi\u0105 polityczn\u0105. Gerardo Mu\u00f1oz<\/a> interpretuje t\u0119 zawi\u0142\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 jako obsesyjne poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: \u201eJak pasja do formy politycznej mo\u017ce by\u0107 podtrzymywana na przek\u00f3r wszystkim aparatom neutralizacji?\u201d. My\u015bl Trontiego wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 w\u0142a\u015bnie \u201enieprzejednan\u0105 stronniczo\u015bci\u0105\u201d \u2013 jak pisze Roggero \u2013 ale i si\u0142\u0105 konfrontacji: z szefami i etyk\u0105 pracy, keynsowskim mitem pa\u0144stwa opieku\u0144czego, z kapitalistycznym post\u0119pem i liberaln\u0105 demokracj\u0105. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna nazwa\u0107 Trontiego teoretykiem nienawi\u015bci; jako czego\u015b, co jest nam potrzebne, by wyra\u017anie widzie\u0107 strony w walce, sprawnie odr\u00f3\u017cnia\u0107 wrog\u00f3w od przyjaci\u00f3\u0142 i nigdy nie da\u0107 si\u0119 u\u0142agodzi\u0107. To, czego mo\u017ce nas nauczy\u0107 Tronti, to przede wszystkim umiej\u0119tno\u015b\u0107 czerpania rewolucyjnej si\u0142y z zaw\u0142aszczonych i przekutych w bro\u0144 klasyk\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 cz\u0119sto z g\u00f3ry egzorcyzmowani \u2013 czytania Marksa poza Marksem i Lenina poza Leninem \u2013 oraz traktowanie teorii w spos\u00f3b instrumentalny, poniewa\u017c nie chodzi o obiektywn\u0105 analiz\u0119 rzeczywisto\u015bci, ale poszukiwanie warunk\u00f3w do jej przezwyci\u0119\u017cenia. Tak te\u017c potraktujmy posta\u0107 i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Trontiego – jako narz\u0119dzie w walce, nie jako nagrobek, kt\u00f3rzy trzeba odwiedza\u0107 i szanowa\u0107. Tylko tak nienawi\u015b\u0107 zawarta w jego teorii mo\u017ce by\u0107 zbiorowo \u017cywa i wolna od martwego kultu jednostki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tekst opublikowany wsp\u00f3lnie z projektem Poj\u0119cia Przy Pracy<\/a> <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Kto nie widzi, ten zobaczy<\/em>. Kto ujrzy, o\u015blepnie<\/em>. Mario Tronti przypomnia\u0142 nam o tym w swoim, niestety, ostatnim publicznym dialogu na festiwalu DeriveApprodi[1]<\/a><\/sup>, wraz z Adelino Zaninim. Cytowana przez niego posta\u0107 \u2013 Jezus \u2013 wypiera [spiazza<\/em>][2]<\/a><\/sup> tradycj\u0119 operaistyczn\u0105 i komunistyczn\u0105. Jezus, kt\u00f3ry nie nadstawia drugiego policzka. Bardzo benjaminowski Jezus, kt\u00f3ry walczy, by pom\u015bci\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107[3]<\/a><\/sup>. Jezus, kt\u00f3ry dzieli \u015bwiat na dwoje: bogatych i biednych \u2013 dla wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa; robotnik\u00f3w i kapita\u0142 \u2013 dla nas; przyjaci\u00f3\u0142 i wrog\u00f3w \u2013 w s\u0142owniku realizmu politycznego.<\/em> Karl und Carl[4]<\/a><\/sup>, Lenin i \u015bwi\u0119ty Pawe\u0142, cz\u0142owiek na tym \u015bwiecie, ale nie z tego \u015bwiata: oto rewolucyjny bojownik. Nigdy nie fruwa w utopijnym niebie jakiego\u015b \u201egdzie\u015b indziej\u201d. Nigdy nie wpe\u0142za w oportunistyczne zawi\u0142o\u015bci tera\u017aniejszo\u015bci. Jest zawsze w niej: wewn\u0105trz i przeciwko niej. Tylko w ten spos\u00f3b mo\u017ce powiedzie\u0107: nigdy mnie nie z\u0142apiecie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119sto s\u0142yszeli\u015bmy o istnieniu r\u00f3\u017cnych Trontich. Ten do 1967 roku, ten po 1967 roku. Tronti operaistyczny, Tronti z PCI[5]<\/a><\/sup>. Ten od Operai<\/em> e<\/em> capitale<\/em>, potem ten od teologii politycznej. Nigdy nie zrozumia\u0142y\u015bmy, co mia\u0142 na my\u015bli \u2013 a je\u015bli zrozumia\u0142y\u015bmy, to si\u0119 z tym nie zgadzamy. S\u0105 te\u017c r\u00f3\u017cni Marksowie, r\u00f3\u017cni Leninowie, jak kto tam woli. My wiemy jednak, \u017ce Tronti by\u0142 jeden i tylko jeden: cz\u0142owiek, kt\u00f3ry by\u0142 nieprzejednanie stronniczy, od pocz\u0105tku do ko\u0144ca. Jak sam s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, nie by\u0142 po prostu my\u015blicielem politycznym, ale my\u015bl\u0105cym politykiem.<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b kiedy\u015b powiedzia\u0142, \u017ce polityczne \u015bcie\u017cki nigdy nie biegn\u0105 tak, jak na Newskim Prospekcie. Wiemy, \u017ce to raczej tajemnicze zakr\u0119ty poprzecinane prostymi liniami[6]<\/a><\/sup>. Mo\u017cna dyskutowa\u0107 o zakr\u0119tach na \u015bcie\u017ckach Trontiego, zw\u0142aszcza w pewnych tragicznych i kluczowych momentach \u2013 oczywi\u015bcie, \u017ce mo\u017cna i do pewnego stopnia trzeba; nie chodzi te\u017c o to, \u017ce dotychczas tego nie robiono. To, czego wed\u0142ug nas nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 Trontiemu, to stanowczo\u015b\u0107 jego punktu widzenia, jego gotowo\u015b\u0107 do chodzenia wzd\u0142u\u017c w\u0142asnej cholernej prostej linii. Te osoby, kt\u00f3re patrz\u0105 z zewn\u0105trz \u2013 to znaczy z trybuna\u0142u ideologii (kt\u00f3ry zawsze jest trybuna\u0142em bur\u017cuazyjnym) \u2013 zobacz\u0105 wiele rozbrzmiewaj\u0105cych i k\u0142uj\u0105cych sprzeczno\u015bci. Te z kolei, kt\u00f3re umieszcz\u0105 je w swojej w\u0142asnej historii, b\u0119d\u0105 w stanie je zrozumie\u0107 \u2013 nie po to jednak, by je usprawiedliwi\u0107, a by te polityczne b\u0142\u0119dy oceni\u0107. Mario nigdy si\u0119 z nimi nie kry\u0142 ani od nich nie uchyla\u0142. Broni\u0142 ka\u017cdego kroku i ka\u017cdego b\u0142\u0119du, niczego nie \u017ca\u0142owa\u0142. Jego sprzeczno\u015bci zawsze by\u0142y wszak\u017ce w\u0142a\u015bciwe natr\u0119ctwu taktyki, nigdy wyczerpaniu strategii.<\/p>\n\n\n\n

To, \u017ce odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 plecami do przysz\u0142o\u015bci[7]<\/a><\/sup> nie oznacza\u0142o jednak rezygnacji z podkopywania tera\u017aniejszo\u015bci. Oznacza\u0142o i nadal oznacza \u201eunieruchomienie przeciwnika, aby m\u00f3c w niego lepiej uderzy\u0107\u201d[8]<\/a><\/sup> \u2013 jak napisa\u0142 w swojej najs\u0142ynniejszej ksi\u0105\u017cce. Ci, kt\u00f3rzy kpi\u0105 z niedawnego Trontiego zwr\u00f3conego ku sobie, ku duchowo\u015bci i wewn\u0119trzno\u015bci, pokazuj\u0105, \u017ce patrz\u0105 nie widz\u0105c \u2013 bo w tym tkwi w\u0142a\u015bnie poszukiwanie nieduchowego ducha, wzmocnienia antagonistycznej podmiotowo\u015bci we wrogiej cytadeli, wolno\u015bci komunistycznej i nietzschea\u0144skiej, a wi\u0119c wolno\u015bci niedemokratycznej[9]<\/a><\/sup>. T\u0119 my\u015bl odwa\u017cnie wysun\u0105\u0142 w\u0142a\u015bnie w trakcie poszukiwania \u201ebycia w zgodzie z samym sob\u0105, by i\u015b\u0107 na wojn\u0119 ze \u015bwiatem\u201d, Basilei<\/em> bez basileusa<\/em>[10]<\/a><\/sup>, kr\u00f3lestwa bez kr\u00f3la i Auctoritas<\/em>[11]<\/a><\/sup> przeciwko potestas<\/em>[12]<\/a><\/sup>. My\u015bl prorocz\u0105, kt\u00f3ra nie jest supermarketowym proroctwem z talk show, czy my\u015bl\u0105 tych, kt\u00f3re p\u0142yn\u0105 z pr\u0105dem. My\u015bl, kt\u00f3ra wynika raczej z umiej\u0119tno\u015bci m\u00f3wienia tego, czego inni nie chc\u0105 s\u0142ysze\u0107 \u2013 widzenia przez gruby koc bana\u0142u i opinii publicznej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wypychanie [spiazzare<\/em>] \u2013 tak powiedzieli\u015bmy powy\u017cej. Podobnie jak inni nasi wielcy mistrzowie \u2013 ci, kt\u00f3rzy ucz\u0105 nie wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce to robi\u0105 \u2013 Tronti zawsze mia\u0142 zdolno\u015b\u0107 do zbicia nas z panta\u0142yku [spiazzarti<\/em>]. Kiedy l\u0105dowa\u0142y\u015bmy w miejscu, kt\u00f3re wydawa\u0142o si\u0119 stabilne, nagle zdawali\u015bmy sobie sobie spraw\u0119, \u017ce by\u0142o ono w rzeczywisto\u015bci ruchome i musia\u0142y\u015bmy ponownie skaka\u0107, aby znale\u017a\u0107 kolejne l\u0105dowisko. Tronti uwielbia\u0142 u\u017cywa\u0107 oksymoron\u00f3w \u2013 tak jak wtedy, gdy nazwa\u0142 siebie \u201ekonserwatywnym rewolucjonist\u0105\u201d[13]<\/a><\/sup> \u2013 co nie mia\u0142o to nic wsp\u00f3lnego z upodobaniem do prowokacji, a tym bardziej z epatowaniem bur\u017cuazyjno\u015bci\u0105. To by\u0142a ryzykowna umiej\u0119tno\u015b\u0107 poruszania si\u0119 tam, gdzie niebezpiecze\u0144stwo jest najwi\u0119ksze \u2013 jak sugerowa\u0142 jego ukochany H\u00f6lderlin \u2013 czyli w\u0142a\u015bnie w sprzeczno\u015bci, by uczyni\u0107 z niej motor wywrotowej my\u015bli. \u201eZ najwi\u0119kszym ekstremizmem b\u0119d\u0119 powtarza\u0142 do ko\u0144ca: ta forma \u017cycia i \u015bwiata nie mo\u017ce by\u0107 zaakceptowana!\u201d. Polityka o zachodzie s\u0142o\u0144ca[14]<\/a><\/sup> nie by\u0142a synonimem wyrzeczenia si\u0119, bynajmniej; mo\u017cna by po raz kolejny dyskutowa\u0107, czy tam, gdzie Mario widzia\u0142 tragiczny zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca, nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci nowych zorzy. Jedno jest pewne: musimy by\u0107 leninowsko gotowi[15]<\/a><\/sup>. Zidentyfikowa\u0107 nowe sprzeczno\u015bci \u2013 te centralne \u2013 i by\u0107 gotowymi do bycia wyprowadzonym z r\u00f3wnowagi [farsi spiazzare<\/em>] przez clinamen<\/em>[16]<\/a><\/sup>, by skoczy\u0107 naprz\u00f3d; z determinacj\u0105 kogo\u015b, kto stara si\u0119 pozna\u0107 wroga lepiej, ni\u017c wr\u00f3g zna siebie. Z ciekawo\u015bci\u0105 szuka\u0107 przyjaci\u00f3\u0142 nawet w miejscach odleg\u0142ych od tego, w kt\u00f3rym nas postawiono \u2013 zw\u0142aszcza je\u015bli tam, gdzie l\u0105dujemy, znajdujemy ich coraz mniej.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Na koniec kilka osobistych wspomnie\u0144, kt\u00f3re, jak powiedzia\u0142 Mario o Ksi\u0105\u017cce[17]<\/a><\/sup>, mog\u0105 \u201ezawiera\u0107 troch\u0119 prawdy pod jednym warunkiem: je\u015bli s\u0105 napisane ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105 zrobienia czego\u015b okropnego\u201d[18]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142 8 sierpnia 2000 roku, kiedy spotka\u0142em go po raz pierwszy. Przeprowadzali\u015bmy wsp\u00f3\u0142badanie [conricerca<\/em>] o operaizmie. Nie codziennie i nie w ka\u017cdym \u017cyciu spotyka si\u0119 wcielenie nie tyle ksi\u0105\u017cki, ale tej<\/em> Ksi\u0105\u017cki. Ksi\u0105\u017cki tak niezwyk\u0142ej, \u017ce wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce napisa\u0142a si\u0119 sama. Ka\u017cde zdanie to zdanie przeciwko szefom i bur\u017cuazyjnej formie \u017cycia \u2013 bo Tronti by\u0142 uosobieniem nieprzejednej nienawi\u015bci do szef\u00f3w i bur\u017cuazyjnej formy \u017cycia. Tego 8 sierpnia, dwadzie\u015bcia trzy lata temu, zdziwi\u0142 mnie widok Mario bawi\u0105cego si\u0119 z ma\u0142ym czarnym kotkiem Pasquale. Potem opowiedzia\u0142 nam o tym, jak Pasquale pojawi\u0142 si\u0119 z mysz\u0105 w pysku i wszystkie bur\u017cujki wok\u00f3\u0142 zacz\u0119\u0142y ucieka\u0107. Bur\u017cuazja si\u0119 boi, skomentowa\u0142 z zadowoleniem, g\u0142aszcz\u0105c Pasquale.<\/p>\n\n\n\n

Ta nienawi\u015b\u0107 w Mario by\u0142a nieprzejednana, zawsze. To by\u0142a nienawi\u015b\u0107 konstytuuj\u0105ca, od niej wychodzi\u0142a polityka. W 2004 r. wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w spotkaniu na temat przemocowo\u015bci i bezprzemocowo\u015bci. To straszny temat, kt\u00f3ry szybko odrzuci\u0142: nie ma opozycji mi\u0119dzy stosowaniem a niestosowaniem przemocy, powiedzia\u0142, ale mi\u0119dzy przemoc\u0105 a si\u0142\u0105. I znowu: jedna strona przeciwko drugiej, kwestia wyboru w\u0142asnego obozu; nic doda\u0107, nic uj\u0105\u0107. Nast\u0119pnie, po cierpliwym wys\u0142uchaniu \u0142api\u0105cej za serca \u2013 i pachn\u0105cej oportunizmem \u2013 przemowy na temat pacyfizmu, interweniowa\u0142 ze swoim pot\u0119\u017cnym spokojem. Nie krzycza\u0142 \u2013 bo nie ma takiej potrzeby, gdy to same s\u0142owa eksploduj\u0105; wa\u017cy\u0142 ka\u017cde z nich. (Tronti nigdy nie powtarza\u0142 tego, co ju\u017c wiadome: m\u00f3wi\u0142 z rozmys\u0142em, m\u00f3wi\u0142 my\u015bl\u0105c, a to niezwyk\u0142a rzadko\u015b\u0107, nawet w naszych kr\u0119gach.) Powiedzia\u0142 wtedy tylko: \u201eChodzi o to: jak sprawi\u0107, by zap\u0142acili\u201d, po czym wielu krew zamarz\u0142a w \u017cy\u0142ach, a w umys\u0142ach nielicznych rozpali\u0142 si\u0119 ognie\u0144. Tak \u2013 bo Mario zawsze dochodzi\u0142 do sedna, do korzeni rzeczy. A korzenie, jak ju\u017c wiemy, s\u0105 tam, na g\u00f3rze. To w\u0142a\u015bnie tam trzeba si\u0119 dosta\u0107, aby wykorzenia\u0107 i przesadza\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ostatni raz rozmawiali\u015bmy w zesz\u0142y pi\u0105tek, kiedy da\u0142 mi kilka wskaz\u00f3wek na temat swojego ostatniego du\u017cego projektu, Per<\/em> un<\/em> atlante<\/em> della<\/em> memoria<\/em> operaia <\/em>(Atlas pami\u0119ci robotniczej<\/em>). Do samego ko\u0144ca uprawia\u0142 swoje rzepy w ogrodzie, jak w cytacie z Montaigne’a: \u201emoje rzepy to konflikty mi\u0119dzy lud\u017ami, swobodnie i antagonistycznie zorganizowane albo w celu zachowania \u015bwiata takim, jakim jest, albo w celu obalenia go od do\u0142u do g\u00f3ry\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Mario Tronti nie by\u0142 wy\u0142\u0105cznie ekscesem w historii marksizmu, ale wyj\u0105tkiem, w silnym, schmittia\u0144skim sensie[19]<\/a><\/sup>. Operaistyczny i marksowski, a wi\u0119c nie marksistowski. Jest przed i jest po Operai e capitale<\/em>, i jest przed i po Trontim. Dzi\u0119kuj\u0119 za wszystko to, co \u2013 pomi\u0119dzy tym prze\u0142omowym 8 sierpnia a tym strasznym 7 sierpnia, przed i po, od razu \u2013 napisa\u0142e\u015b i za to, co powiedzia\u0142e\u015b. Dzi\u0119kuj\u0119 za twoje pe\u0142ne my\u015bli milczenie i za nauczenie nas, jak sta\u0107 si\u0119 tym, kim jeste\u015bmy \u2013 za nauczenie nas patrzenia na \u015bwiat. Patrzenia na niego ponownie, patrzenia na niego od nowa, patrzenia na niego po raz pierwszy. Za dostrze\u017cenie tego, czego nie widzieli\u015bmy wcze\u015bniej. I za zrozumienie, \u017ce samo ujrzenie tego \u015bwiata wystarczy, by go radykalnie znienawidzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\n
<\/div>\n\n\n\n

Pierwotna publikacja<\/strong>: Machina<\/a><\/h3>\n\n\n\n

Data publikacji<\/strong>: 08.08.2023<\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

[1]<\/a> DeriveApprodi (dos\u0142. DryfyL\u0105dowiska) to w\u0142oskie wydawnictwo za\u0142o\u017cone w 1998 roku przez osoby z czasopisma o tej samej nazwie powsta\u0142ego w 1992. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 skupiona jest przede wszystkim na dokumentowaniu burzliwej historii w\u0142oskiego ruchu robotniczego i towarzysz\u0105cych mu teorii. DeriveApprodi pod\u0105\u017ca te\u017c za najnowszymi ruchami politycznymi, nie tylko poprzez wydawane ksi\u0105\u017cki, ale r\u00f3wnie\u017c poprzez teksty publikowane w internetowym magazynie \u201eMachina\u201d, gdzie oryginalnie ukaza\u0142 si\u0119 niniejszy tekst.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> W\u0142oski czasownik spiazzare<\/em> oznacza (szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie sport\u00f3w) \u201ezmyli\u0107\u201d, \u201eprzechytrzy\u0107\u201d albo \u201ekiwa\u0107\u201d. W kontek\u015bcie ekonomii oznacza natomiast \u201ewyprze\u0107\u201d albo \u201ezast\u0105pi\u0107\u201d. W p\u00f3\u017aniejszym okresie swojej dzia\u0142alno\u015bci Tronti odszed\u0142 od stricte marksistowskiego dyskursu i zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do my\u015bli katolickiej oraz teologii politycznej, st\u0105d te\u017c mowa jest o zast\u0105pieniu klasyki komunistycznej przez posta\u0107 Jezusa.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Mowa o mesjanistycznej koncepcji rewolucji Waltera Benjamina. Pisa\u0142 on, \u017ce nasze pokolenie, jak „ka\u017cde pokolenie przed nami”, jest obdarzone „s\u0142ab\u0105 mesja\u0144sk\u0105 si\u0142\u0105”, czyli innymi s\u0142owy potencja\u0142em do bycia faktycznymi Mesjaszami, kt\u00f3rych wyczekiwa\u0142y pokolenia przesz\u0142e, walcz\u0105ce o wolno\u015b\u0107. Zadaniem rewolucji jest wi\u0119c mszczenie minionych ju\u017c rewolucji, bycie zbawieniem, kt\u00f3re dla nich nie nadesz\u0142o – „[…] w wyobra\u017ceniu szcz\u0119\u015bcia nieuchronnie pobrzmiewa wyobra\u017cenie zbawienia.” W. Benjamin, O poj\u0119ciu historii<\/em>, [w:] Konstelacje. Wyb\u00f3r tekst\u00f3w<\/em>, t\u0142um. A. Lipszyc, Krak\u00f3w 2012, s. 311\u2013312 (teza II).<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Nawi\u0105zanie do tekstu Trontiego pt. Karl und Carl<\/em> po\u015bwi\u0119conego Karolowi Marksowi i Carlowi Schmittowi.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> PCI \u2013 Partito Comunista Italiano \u2013 W\u0142oska Partia Komunistyczna.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Prospekt to rodzaj d\u0142ugiej, szerokiej i prostej alei charakterystycznej dla urbanistyki najwi\u0119kszych rosyjskich miast, kt\u00f3rej przyk\u0142adem jest w\u0142a\u015bnie Newski Prospekt, g\u0142\u00f3wna ulica Petersburga. Trzymaj\u0105c si\u0119 metafor teologicznych, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce „polityczne \u015bcie\u017cki nigdy nie s\u0105 szerokimi bramami i przestronnymi drogami, a raczej s\u0105 kr\u0119te i przecinaj\u0105 je w\u0105skie, proste drogi, kt\u00f3rymi trzeba pod\u0105\u017cy\u0107.”<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> \u201eOdwr\u00f3cenie si\u0119 plecami do przysz\u0142o\u015bci\u201d, kt\u00f3re mia\u0142by przejawia\u0107 Tronti, mo\u017cna rozumie\u0107 w r\u00f3\u017cnych kontekstach. Po pierwsze, jego teksty z Operai e capitale<\/em> komentowa\u0142y bie\u017c\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, ale zawsze w odniesieniu do klasyk\u00f3w teorii (nie tylko markistowskiej). Po drugie, pod koniec lat 90. Tronti przejawia\u0142 znaczny pesymizm i zdawa\u0142 si\u0119 nie dostrzega\u0107 mo\u017cliwo\u015bci uprawiania wydajnej polityki klasowej po pora\u017cce operaizmu i autonomii robotniczej. Po trzecie, wraz z pocz\u0105tkiem XXI wieku u Trontiego nast\u0105pi\u0142 swoisty zwrot ku refleksji nad duchowo\u015bci\u0105, a w jego tekstach zacz\u0119\u0142a coraz cz\u0119\u015bciej pojawia\u0107 si\u0119 introspekcja. Niemniej, jak zauwa\u017ca Roggero, ka\u017cdy z tych element\u00f3w jest tylko pozornym przejawem odwr\u00f3cenia si\u0119 od troski o przysz\u0142o\u015b\u0107 i my\u015blenia politycznego.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> M. Tronti, Operai e capitale<\/em>, Roma 2006, s. 8.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> \u201eRuch robotniczy nie zosta\u0142 pokonany przez kapitalizm. Ruch robotniczy zosta\u0142 pokonany przez demokracj\u0119. Jest to stwierdzenie problemu, kt\u00f3ry stawia przed nami stulecie. Fakt, die Sache selbst<\/em> (rzecz sama w sobie), o k\u00f3rym musimy teraz my\u015ble\u0107\u201d. M. Tronti, Tesi su Benjamin<\/em> [Tezy o Benjaminie<\/em>], [w:] La politica al tramonto<\/em>, Torino 1998, s. 195.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Tytu\u0142 noszony przez w\u0142adc\u00f3w zar\u00f3wno greckich miast-pa\u0144stw jak i monarchii okresu hellenistycznego. Na j\u0119zyk polski t\u0142umaczony jako \u201ekr\u00f3l\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> \u0141ac. termin oznaczajacy autorytet, osob\u0119 posiadaj\u0105c\u0105 spo\u0142eczne powa\u017canie i silne wp\u0142ywy.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> W\u0142adza ni\u017csza sprawowana w staro\u017cytnym Rzymie przez ni\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> \u201eNazywaj\u0105c siebie \u00abkonserwatywnym rewolucjonist\u0105\u00bb, Tronti w rzeczywisto\u015bci ma na celu podkre\u015blenie swojej krytyki ca\u0142ej tradycji ruchu robotniczego.  Na \u0142amach Dello spirito libero<\/em> (O wolnym duchu<\/em>, wyd. Milano 2015) pisa\u0142 na przyk\u0142ad o sowieckim Pa\u017adzierniku, \u017ce rewolucja \u00abnie by\u0142a wydarzeniem eschatologicznym\u00bb i \u017ce \u00abnie przygotowa\u0142a przepisu na kuchni\u0119 przysz\u0142o\u015bci\u00bb. By\u0142a to raczej \u00abdesperacka i udana pr\u00f3ba powstrzymania nadci\u0105gaj\u0105cej z\u0142ej tera\u017aniejszo\u015bci, zatrzymania wojny, znalezienia lekarstwa na g\u0142\u00f3d ch\u0142op\u00f3w, odpowiedzi na wyzyskiwany trud robotnik\u00f3w\u00bb. Jego pora\u017cka wynika\u0142a zatem z poddania si\u0119 logice modernizacji, a nie z niezdolno\u015bci do dotrzymania kroku kapitalistycznemu rozwojowi. W rzeczywisto\u015bci g\u0142\u00f3wnym b\u0142\u0119dem, o kt\u00f3ry Tronti obwinia\u0142 Marksa i ca\u0142y ruch, jest kultywowanie iluzji, \u017ce mo\u017cna \u015bciga\u0107 kapita\u0142 na polu modernizacji. \u00abRuch robotniczy pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d, gdy pod\u0105\u017cy\u0142 za Marksem apologet\u0105 bur\u017cuazji, a odnalaz\u0142 drog\u0119, gdy pod\u0105\u017cy\u0142 za Marksem krytykiem ekonomii politycznej\u00bb. Jak bowiem pisa\u0142 Tronti: \u00abNie mo\u017cna by\u0107 bardziej nowoczesnym ni\u017c kapitalizm\u00bb. Krytyka, kt\u00f3r\u0105 dzisiejszy \u00abrewolucyjny konserwatysta\u00bb Tronti kieruje pod adresem ruchu robotniczego i marksizmu, jest oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c samokrytyk\u0105, kt\u00f3ra retrospektywnie obejmuje okres operaistyczny. \u00abGranic\u0105 operaismo<\/em>\u00bb, czytamy w Dello spirito libero<\/em>, \u00abby\u0142o bycie marksistowskim ponad miar\u0119\u00bb, a \u00abkonieczno\u015b\u0107 bycia zawsze absolutnie nowoczesnym, w tej radykalnie antagonistycznej szkole kszta\u0142cenia (scuola di formazione<\/em>), okaza\u0142a si\u0119 ostatecznie aktem podporz\u0105dkowania\u00bb\u201d (D. Palano, Il demone di Tronti<\/em>, \u201eTysm Review\u201d, 26.02.2018, https:\/\/tysm.org\/il-demone-di-tronti\/).<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> La politica al tramonto<\/em> (Polityka o zachodzie s\u0142o\u0144ca<\/em>) \u2013 tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Trontiego z 1998, kt\u00f3ra jest dosy\u0107 pesymistycznym spojrzeniem na histori\u0119 walk politycznych w XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> Lenin jest postaci\u0105 przewijaj\u0105c\u0105 si\u0119 regularnie na kartach operaizmu, co bywa \u017ar\u00f3d\u0142em wielu kontrowersji. Sam Roggero opisuje stosunek operaist\u00f3w do Lenina jako \u201eczytanie Lenina poza Leninem\u201d \u2013 analogiczne do ksi\u0105\u017cki Marx oltre Marx<\/em> (Marks poza Marksem<\/em>) Negriego. Przechwycili oni Lenina leninizmu – Lenina pa\u0144stwowca – i uchwycili go jako posta\u0107 insurekcyjn\u0105, „ca\u0142y czas nieustannie pr\u00f3buj\u0105c\u0105 wymusi\u0107, przerwa\u0107 i odwr\u00f3ci\u0107 rozw\u00f3j kapita\u0142u”, na przek\u00f3r jakiemukolwiek „obiektywnemu biegowi” historii. Leninowska gotowo\u015b\u0107 oznacza w tym kontek\u015bcie bycie przygotowanym na okazj\u0119, na dobry moment, by wykolei\u0107 rozw\u00f3j kapitalizmu na przek\u00f3r jakiemukolwiek marksistowskiemu determinizmowi. Nie jednak po to, by skierowa\u0107 histori\u0119 na tory pa\u0144stwa proletariackiego, „socjalizmu realnego”, jak chcia\u0142aby to leninowska ortodoksja. Wr\u0119cz przeciwnie – autonomia to „zniszczenie arch\u00e9<\/em>” (L. Carvalho, A Laughter That Will Bury You All: The Antagonistic Gesture of Autonomia and Operaismo<\/em>, London 2020, s. 90).<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> Clinamen<\/em> to \u0142aci\u0144ski termin, kt\u00f3ry znany jest g\u0142\u00f3wnie z pism Lukrecjusza. Opisywa\u0142 on nim chaotyczne i nieprzewidywalne ruchy cz\u0105stek, z kt\u00f3rych mia\u0142aby wynika\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wolnej woli cz\u0142owieka. We wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii terminem tym opisuje si\u0119 cz\u0119sto mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykroczenia cz\u0142owieka poza dominuj\u0105ce trendy czy ideologie, na przek\u00f3r determinizmowi.<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> Mowa o Operai e capitale <\/em>(Robotnicy i kapita\u0142<\/em>), najbardziej znanej ksi\u0105\u017cce Trontiego z 1966 (wersja poszerzona w 1971), kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 fundamentalnym tekstem dla w\u0142oskiego operaizmu i na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie teksty z czasopism \u201eQuaderni Rossi\u201d (Czerwone Zeszyty) oraz \u201eClasse Operaia\u201d (Klasa Robotnicza) pochodz\u0105ce z lat 60. W j\u0119zyku polskim ukaza\u0142y si\u0119 dotychczas dwa teksty z tej ksi\u0105\u017cki: Lenin w Anglii<\/em> oraz Fabryka i spo\u0142ecze\u0144stwo <\/em>\u2013 oba w czasopi\u015bmie \u201ePraktyka Teoretyczna\u201d. W 2019 roku nak\u0142adem Verso Books ukaza\u0142o si\u0119 t\u0142umaczenie ca\u0142o\u015bci na jezyk angielski, Workers and Capital<\/em>. Przy tej okazji warto doda\u0107, \u017ce w jezyku polskim ukaza\u0142 si\u0119 jeszcze jeden tekst Trontiego pt. Klasa<\/em>, rozdzia\u0142 z Lessico Marxiano<\/em> (Leksykon Marksowski<\/em>) wydanego w polsce w 2014 r. jako Marks. Nowe perspektywy<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/a> Dalsza cz\u0119\u015b\u0107 tego cytatu brzmi: \u201eJe\u015bli kto\u015b musi pisa\u0107, aby dzia\u0142a\u0107, \u015bwiadczy to o tym, \u017ce walka jest daleko w tyle. S\u0142owa, niezale\u017cnie jak si\u0119 je dobierze, zawsze brzmi\u0105 jak bur\u017cuazyjne bzdury. Ale tak to ju\u017c jest. W spo\u0142ecze\u0144stwie wroga nie ma wolnego wyboru \u015brodk\u00f3w do walki z nim. Bro\u0144 do proletariackich powsta\u0144 zawsze pochodzi\u0142a z arsena\u0142\u00f3w szef\u00f3w\u201d (M. Tronti, Operai e capitale<\/em>, Roma 2006, s. 14). Roggero prawdopodobnie wyra\u017ca tutaj ten sam sentyment, jaki Tronti wyra\u017ca\u0142 wobec walki rewolucyjnej – s\u0142owa s\u0105 zawsze u\u0142omne i wyra\u017caj\u0105 niedomaganie po stronie czyn\u00f3w. Parafrazuj\u0105c: je\u015bli musimy pisa\u0107 Trontiemu eulogie, to ju\u017c jest \u017ale. Kondycja ruchu jest w kiepskim stanie \u2013 Tronti nie jest wiecznie \u017cywy w walce, tylko musi by\u0107 utrwalany w tekstach po\u017cegnalnych, przy u\u017cyciu s\u0142\u00f3w, a nie czyn\u00f3w. S\u0142\u00f3w, kt\u00f3re nie do\u015b\u0107, \u017ce sp\u0142aszczaj\u0105 jego \u017cycie i my\u015bl, to \u201ezawsze brzmi\u0105 jak bur\u017cuazyjne bzdury\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/a> Roggero odwo\u0142uje si\u0119 w tym miesjcu do poj\u0119cia \u201ewyj\u0105tku\u201d oraz \u201estanu wyj\u0105tkowego\u201d z filozofii politycznej Carla Schmitta. Jak czytamy w Teologii politycznej<\/em> (Warszawa 2012, s. 45), \u201eSuwerenny jest ten, kto decyduje o stanie wyj\u0105tkowym\u201d. Suweren stanowi o zerwaniach w prawie – momentach, kiedy nagle naruszana jest ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 jego stosowania, bez zewn\u0119trznego powodu, poza apodyktyczn\u0105 wol\u0105 samego suwerena. W tym przypadku podobnie mo\u017cemy odczytywa\u0107 stosunek Trontiego do tradycji marksistowskiej – jest jak suweren, kt\u00f3ry zarz\u0105dza o jej zawieszeniu i rozporz\u0105dza ni\u0105, id\u0105c z ni\u0105 w zupe\u0142nie innym kierunku. <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gigi Roggero: Na wojnie ze \u015bwiatem Pami\u0119ci Mario Trontiego 7 sierpnia 2023 roku w wieku 92 lat zmar\u0142 Mario Tronti, jeden z intelektualnych pionier\u00f3w w\u0142oskiego operaizmu. Zak\u0142adaj\u0105c w 1961 roku wraz z postaciami takimi jak Raniero Panzieri, Romano Alquati czy Sergio Bologna czasopismo \u201eQuaderni Rossi\u201d, stworzy\u0142 fundamenty dla p\u00f3\u017aniejszych ruch\u00f3w autonomistycznych, zar\u00f3wno we W\u0142oszech jak … Continue reading Na wojnie ze \u015bwiatem<\/span><\/a><\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4809","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","no-featured-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4809","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4809"}],"version-history":[{"count":56,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4883,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4809\/revisions\/4883"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}