{"id":5460,"date":"2024-07-28T23:01:02","date_gmt":"2024-07-28T21:01:02","guid":{"rendered":"https:\/\/nieczytelne.com\/?p=5460"},"modified":"2024-07-31T19:39:28","modified_gmt":"2024-07-31T17:39:28","slug":"dekonstruujac-anarchie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/2024\/07\/28\/dekonstruujac-anarchie\/","title":{"rendered":"Dekonstruuj\u0105c anarchi\u0119"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n

Donatella Di Cesare:<\/h2>\n\n\n\n

Dekonstruuj\u0105c anarchi\u0119<\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Poni\u017cszy tekst jest transkrypcj\u0105 prelekcji z Anarch\u0113<\/em>, dwudniowej konferencji zorganizowanej przez Institute for Cultural Inquiry<\/em> w Berlinie, podczas kt\u00f3rej w\u0142oska filozofka Donatella Di Cesare stara\u0142a si\u0119 wybada\u0107 mo\u017cliwo\u015bci, jakie nadal ma przed sob\u0105 anarchia. Autorka odkopuje j\u0105 spod balastu wszelkich znacze\u0144, kt\u00f3rymi ta by\u0142a latami przykrywana – zar\u00f3wno tych pozytywnych jak i negatywnych – by nie tylko uwidoczni\u0107 impuls stoj\u0105cy za tym poj\u0119ciem, ale i to, co w nim wci\u0105\u017c \u017cywe. By anarchia, jako pierwotne zagro\u017cenie polityczne zbyt cz\u0119sto sprowadzane do pustki braku porz\u0105dku, mog\u0142a w ko\u0144cu przem\u00f3wi\u0107 sama za siebie, na przek\u00f3r tym, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 m\u00f3wi\u0107 za ni\u0105. To i wi\u0119cej kryje si\u0119 za jej tytu\u0142owym „dekonstruowaniem”[1]<\/a><\/sup>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przemy\u015blenie anarchii jest piln\u0105 kwesti\u0105, bo zdaje si\u0119, \u017ce je\u015bli w og\u00f3le ona istnieje, to zawsze tylko w stanie bardzo du\u017cej niestabilno\u015bci, kt\u00f3ry \u0142atwo wprowadzi\u0107 w r\u00f3wnowag\u0119 – a wi\u0119c unieszkodliwi\u0107. \u0141atwo jest wpa\u015b\u0107 w pu\u0142apk\u0119 \u201erozpoczynania od nowa\u201d: pr\u00f3b\u0119 stworzenia nowej anarchii i anarchizm\u00f3w, kt\u00f3ra grz\u0119\u017anie – tak jak reszta podobnych pr\u00f3b – ju\u017c na samym pocz\u0105tku<\/em> i nie idzie nigdzie dalej. Pilne jest pomy\u015blenie anarchii nie tylko poza porz\u0105dkiem, ale tak\u017ce i poza chaosem, by by\u0107 w stanie wydoby\u0107 z niej faktycznie radykalny i niedopomy\u015blany jeszcze potencja\u0142. Anarchii, kt\u00f3ra gnie\u017adzi si\u0119 in medias res<\/em> i kt\u00f3ra ani nie jest wiecznym punktem wyj\u015bcia, ani nieosi\u0105galnym celem, tylko nie daj\u0105c\u0105 si\u0119 schwyta\u0107 w kleszcze opozycji binarnych ci\u0105g\u0142\u0105 nieprawdopodobn\u0105 ekspresj\u0105 tego, co jest ca\u0142kowicie spoza<\/em>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 tekst mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 (i miejscami faktycznie jest) g\u0142\u0119boko techniczny i ociekaj\u0105cy filozofi\u0105, to pozostaje w g\u0142\u0119bokiej solidarno\u015bci ze wszystkimi, dla kt\u00f3rych anarchia nie jest tylko filozoficznym narz\u0119dziem czy etymologiczn\u0105 ciekawostk\u0105. Jest po\u015bwi\u0119cony wszystkim osobom migranckim, kt\u00f3re nie mieszcz\u0105 si\u0119 w pa\u0144stwowych granicach, wszystkim powsta\u0144com, kt\u00f3rzy walcz\u0105 na niepewnym terenie i wszystkim, kt\u00f3rzy swoim \u017cyciem uniemo\u017cliwiaj\u0105 zarchiwizowanie anarchizmu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 naszej serii Unclassically<\/a>, <\/em>o nie-klasyce i nieklasycznym my\u015bleniu w duchu nie-tradycji.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tekst opublikowany wsp\u00f3lnie z projektem Poj\u0119cia Przy Pracy<\/a>, kt\u00f3ry opatrzy\u0142 te\u017c go pos\u0142owiem<\/a>.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n

1.<\/strong> Cho\u0107 czasami \u0142agodzone przez jego nostalgiczny wyd\u017awi\u0119k, obecne znaczenie s\u0142owa \u201eanarchia\u201d pozostaje pejoratywne.<\/p>\n\n\n\n

Jest ono rozumiane jako negacja zasady i nakazu, ale jeszcze cz\u0119\u015bciej jako brak rz\u0105du, a zatem jako nieporz\u0105dek. Tym samym suwerenno\u015b\u0107 jest legitymizowana jako jedyny warunek porz\u0105dku – jedyna alternatywa dla parali\u017cuj\u0105cego braku rz\u0105du – a anarchia staje si\u0119 kolejnym sposobem na zasygnalizowanie, \u017ce w nieograniczonej przestrzeni poza suwerenno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa szala\u0142by zdzicza\u0142y chaos. W\u0142a\u015bnie dlatego historia tego s\u0142owa i jego u\u017cy\u0107 wykracza daleko poza to, co w niej semantycznie interesuj\u0105ce i ujawnia umacniaj\u0105c\u0105 si\u0119 przez wieki koncepcj\u0119 architektury politycznej.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142a tu skuteczna narracja Hobbesa: suwerenna w\u0142adza, ustanowiona w celu przezwyci\u0119\u017cenia chaosu natury, z kt\u00f3rego nieustannie wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 konflikty spo\u0142eczne, jest wynikiem wsp\u00f3lnego paktu, dobrowolnego podporz\u0105dkowania si\u0119 w\u0142adzy[2]<\/a><\/sup>. Hobbes posuwa si\u0119 nawet do uczynienia pa\u0144stwa \u201eosob\u0105\u201d, niemal antropomorficzn\u0105 postaci\u0105, kt\u00f3rej wewn\u0119trzna suwerenno\u015b\u0107, absolutna i niekwestionowana, odpowiada zewn\u0119trznej suwerenno\u015bci uosabianej przez inne suwerenne pa\u0144stwa. W ruchu, kt\u00f3remu pisane by\u0142y d\u0142ugotrwa\u0142e skutki, przenosi Lewiatana \u2013 besti\u0119 prymitywnego chaosu, wybran\u0105 na symbol w\u0142adzy pa\u0144stwowej \u2013 poza jego w\u0142asne granice. Dzika krn\u0105brno\u015b\u0107 okie\u0142znywana wewn\u0105trz niego jest w zamian uwalniana na zewn\u0105trz w ramach sta\u0142ej wirtualnej wojny mi\u0119dzy pa\u0144stwowymi wilkami, suwerennymi Lewiatanami.<\/p>\n\n\n\n

Dychotomia mi\u0119dzy wn\u0119trzem i zewn\u0119trzem \u2013 suwerenno\u015bci\u0105 i anarchi\u0105 \u2013 przewija si\u0119 przez ca\u0142\u0105 my\u015bl nowoczesn\u0105. A\u017c po dzie\u0144 dzisiejszy narzuca hierarchi\u0119 problem\u00f3w, okre\u015bla rozwi\u0105zania i uzasadnia zasady: przede wszystkim pos\u0142usze\u0144stwa wobec suwerennej w\u0142adzy. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce wprowadza te\u017c warto\u015bciowanie: z jednej strony mamy przestrze\u0144 wewn\u0119trzn\u0105<\/em>, w kt\u00f3rej mo\u017cna d\u0105\u017cy\u0107 do dobrego \u017cycia i w kt\u00f3rej post\u0119p, sprawiedliwo\u015b\u0107, demokracja i prawa cz\u0142owieka s\u0105 afirmowane; a z drugiej strony przestrze\u0144 zewn\u0119trzn\u0105, gdzie w najlepszym razie mo\u017cna przetrwa\u0107, gdzie mo\u017cliwe wydaj\u0105 si\u0119 tylko niejasne kosmopolityczne projekty konfederacji narod\u00f3w, o ile nie ponowne wysuni\u0119cie propozycji uformowania rz\u0105du \u015bwiatowego.<\/p>\n\n\n\n

Globalizacja zmienia scenariusz, ale nie podwa\u017ca dychotomii pomi\u0119dzy suwerenno\u015bci\u0105 a anarchi\u0105. Poszerza natomiast perspektyw\u0119, ujawniaj\u0105c ograniczenia polityki opartej na tradycyjnych granicach, niezdolnej do wyjrzenia poza nie. Krajobraz wydaje si\u0119 teraz bardziej skomplikowany ni\u017c kiedykolwiek, poniewa\u017c podczas gdy pa\u0144stwa narodowe nadal narzucaj\u0105 regulacyjne ramy wydarze\u0144[3]<\/a><\/sup>, to realne i wirtualne przestrzenie otwieraj\u0105ce si\u0119 pomi\u0119dzy ich granicami s\u0105 wype\u0142niane przez innych protagonist\u00f3w. Prowadzi nas to do porzucenia dychotomii pomi\u0119dzy wn\u0119trzem a zewn\u0119trzem, cywilizowanym a niecywilizowanym, porz\u0105dkiem a chaosem.<\/p>\n\n\n\n

Do odnalezienia drogi w nieznanym krajobrazie potrzebne s\u0105 zwykle odpowiednie mapy – te jednak obecnie nie istniej\u0105. Mimo to nowe zjawiska, takie jak globalne migracje, pozwalaj\u0105 rzuci\u0107 okiem na to, co dzieje si\u0119 na zewn\u0105trz. Podobnie, obecne rewolty w du\u017cej mierze odbywaj\u0105 si\u0119 poza suwerenno\u015bci\u0105, w otwartej przestrzeni, kt\u00f3ra zawsze by\u0142a zsy\u0142ana na rubie\u017ce anarchii. Ta otwarto\u015b\u0107 powinna by\u0107 rozumiana nie tylko jako granica mi\u0119dzy jednym miejscem a drugim, ale tak\u017ce jako szczelina, przestrze\u0144 po\u015brednia w ramach wewn\u0119trznego scenariusza[4]<\/a><\/sup>. Bunt, kt\u00f3ry podwa\u017ca arch\u0113<\/em>[5]<\/a><\/sup> \u2013 zasad\u0119 i porz\u0105dek architektury politycznej, porz\u0105dku pa\u0144stwocentrycznego \u2013 jest buntem anarchicznym. Narusza granice pa\u0144stwowe, denacjonalizuje rzekomych obywateli, wyobcowuje ich i czyni tymczasowymi bezpa\u0144stwowcami; zach\u0119ca do og\u0142oszenia si\u0119 cudzoziemcami.<\/p>\n\n\n\n

Niekwestionowana suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, uwa\u017cana za niezb\u0119dny \u015brodek i najwy\u017cszy cel, pozostaje definiuj\u0105cym kryterium, kt\u00f3re mapuje wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 scen\u0119 i wyznacza granice filozofii politycznej. Z tej perspektywy oceniana jest dobra administracja p\u00f3lis<\/em> \u2013 bez jakiejkolwiek krytyki jakiegokolwiek ze sposob\u00f3w jego ukonstytuowania. Paradygmatycznym przypadkiem jest teoria sprawiedliwo\u015bci Rawlsa[6]<\/a><\/sup>. Filozofia polityczna wznawia pot\u0119\u017cne fikcje: od mitycznej umowy, na kt\u00f3r\u0105 zgadza si\u0119 ka\u017cdy obywatel, po narodziny, kt\u00f3re poprzez podpis tworz\u0105 cz\u0142onkostwo w narodzie i upowa\u017cniaj\u0105 do powrotu do ojczyzny. Tak jakby granice by\u0142y nieuniknione, tak jakby wsp\u00f3lnota rz\u0105dzona przez genetyczne pochodzenie by\u0142a oczywista. Takie za\u0142o\u017cenia s\u0105 traktowane jako naturalne i tym samym wykluczane z polityki, a raczej: odpolityczniane. Ale wtedy filozofia polityczna opiera si\u0119 na niepolitycznym fundamencie. W obliczu filozofii, kt\u00f3ra pozostaje zamkni\u0119ta w ramach pa\u0144stwa, pojawia si\u0119 potrzeba anarchicznej transpolityki, oltre politica<\/em>[7]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

2.<\/strong> Jak mo\u017cna odkupi\u0107 s\u0142owo \u201eanarchia\u201d, je\u015bli nie poprzez anarchiczn\u0105 archeologi\u0119?<\/p>\n\n\n\n

Sp\u00f3jrzmy na grecki kontekst. Z\u0142o\u017cenie to pochodzi od po\u0142\u0105czenia ze sob\u0105 przedrostka alpha privativum<\/em>[8]<\/a><\/sup>, a-<\/em> lub an-<\/em> (jak w \u201eatonalny\u201d, \u201eanikoniczny\u201d lub \u201eatopia\u201d) i czasownika \u00e1rcho<\/em>, rozkazywa\u0107. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, anarch\u00eda<\/em> oznacza brak dow\u00f3dztwa, brak rz\u0105du, brak porz\u0105dku. Ju\u017c u Homera \u00e1narchos<\/em> oznacza\u0142o grup\u0119 bez przyw\u00f3dztwa[9]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\u015aci\u015ble zwi\u0105zana ze sfer\u0105 wojskow\u0105 i prawn\u0105 w okresie klasycznym, anarch\u00eda<\/em> przyjmowa\u0142a coraz bardziej mgliste znaczenia, nie trac\u0105c przy tym swojej si\u0142y pozbawiaj\u0105cej. Jej dwa aspekty odzwierciedlaj\u0105 siebie nawzajem: brak rz\u0105du z jednej strony, ale tak\u017ce \u0142amanie prawa i bunt z drugiej. Jak napisa\u0142 wielki historyk anarchizmu, Max Nettlau: \u201eWyst\u0119powanie greckiego terminu \u00aban-archia\u00bb wskazuje na to, \u017ce istnia\u0142y osoby, kt\u00f3re \u015bwiadomie odrzuca\u0142y w\u0142adz\u0119 i pa\u0144stwo; dopiero gdy zacz\u0119to ich zwalcza\u0107 i prze\u015bladowa\u0107, okre\u015blenie to przylgn\u0119\u0142o do nich w sensie buntownik\u00f3w zagra\u017caj\u0105cych ustalonemu porz\u0105dkowi\u201d[10]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Interesuj\u0105ce s\u0105 jednak pierwsze refleksje na temat anarchii pochodz\u0105ce z p\u00f3lis<\/em>. Ogromne i \u015bmierciono\u015bne widma nawiedzaj\u0105 miasto. Ajschylos ostrzega przed skrajno\u015bciami i chwali \u017cycie, b\u00edos<\/em>, kt\u00f3re nie jest \u201eani anarchi\u0105, ani tyrani\u0105\u201d \u2013 ani \u00e1narchos<\/em>, ani despoto\u00famenos<\/em>[11]<\/a><\/sup>. Ju\u017c tutaj anarchia i tyrania wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 dwoma nadci\u0105gaj\u0105cymi zagro\u017ceniami. Ale ostatecznie tylko anarchia jest prawdziwym zagro\u017ceniem politycznym. Sofokles ka\u017ce Kreonowi powiedzie\u0107 to samo: \u201eWybra\u0144com ludu pos\u0142usznym by\u0107 trzeba […]. Nie ma za\u015b wi\u0119kszej kl\u0119ski od anarchii\u201d[12]<\/a><\/sup>. W Prawach<\/em>, Platon powtarza ostrze\u017cenie Sofoklesa niemal co do joty: \u201eKa\u017cda ludzka spo\u0142eczno\u015b\u0107 jest z natury przeznaczona do posiadania przyw\u00f3dcy\u201d. I znowu: \u201eSamowol\u0119 za\u015b trzeba usun\u0105\u0107 z ca\u0142ego \u017cycia wszystkich ludzi i podleg\u0142ych ludziom zwierz\u0105t\u201d[13]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ale dla Platona anarchia nie jest jedynie nienaturalnym zaburzeniem. W bardziej politycznym sensie reprezentuje ona nieod\u0142\u0105czny cie\u0144 demokracji, odwieczny koszmar jej ruiny; to samo u Arystotelesa[14]<\/a><\/sup>. Chocia\u017c przywo\u0142uje na my\u015bl podobne z\u0142o\u017cenia, takie jak \u201emonarchia\u201d lub \u201eoligarchia\u201d, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce anarchia jest postrzegana przez obu jako nieustr\u00f3j [non-constitution<\/em>]. Przewa\u017ca negacja alpha privativum<\/em>. Skazany na bycie niezrozumia\u0142ym i mglistym, brak w\u0142adzy wymyka si\u0119 wyobra\u017ani i jest poza zasi\u0119giem my\u015bli wyszkolonej na k\u00f3smos<\/em> i p\u00e9ras<\/em>, na porz\u0105dku i ograniczeniu. Nawet konkretny nieporz\u0105dek ma wiele twarzy: tarach\u0113<\/em> i st\u00e1sis<\/em>, buntu i wojny domowej. To, co wymyka si\u0119 arch\u0113<\/em>, jest wykluczone z p\u00f3lis<\/em>. To wykluczenie b\u0119dzie mia\u0142o decyduj\u0105cy wp\u0142yw na teori\u0119 polityczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Przy przej\u015bciu z greki na \u0142acin\u0119 na jaw wychodzi kolejne znaczenie. W j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim arch\u0113<\/em> jest g\u0142\u00f3wnie t\u0142umaczone jako principium <\/em>[podstawowa zasad – przyp. t\u0142um]. Jest zatem jasne, \u017ce arch\u0113<\/em> nie jest monolityczne, poniewa\u017c jest podzielone mi\u0119dzy dwa znaczenia: pochodzenie lub zasada z jednej strony, nakaz lub rz\u0105d z drugiej. To podwojenie dotyczy r\u00f3wnie\u017c czasownika arch\u014d<\/em>, kt\u00f3ry oznacza \u201eprzewodzi\u0107, poprzedza\u0107, prowadzi\u0107\u201d, ale tak\u017ce \u201erz\u0105dzi\u0107, nakazywa\u0107\u201d. To, co pierwsze, prowadzi, pocz\u0105tek nakazuje, pochodzenie rz\u0105dzi \u2013 nie tylko narodzinami, ale tak\u017ce wzrostem, rozwojem, histori\u0105.<\/p>\n\n\n\n

To, \u017ce pocz\u0105tek i nakaz powinny by\u0107 rozumiane jako zbie\u017cne, nie jest wcale oczywiste. Pocz\u0105tek ro\u015bci sobie prawo do nakazywania \u2013 nakaz ro\u015bci sobie prawo do pocz\u0105tku. Jak ujmuje to Agamben, \u201epresti\u017c pochodzenia\u201d mo\u017ce wyja\u015bnia\u0107, dlaczego semantyczna rozbie\u017cno\u015b\u0107 le\u017c\u0105ca u podstaw arch\u0113<\/em> jest zwykle odbierana jako oczywista[15]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu dlaczego pierwszy mia\u0142by by\u0107 w\u0142adc\u0105? I dlaczego w\u0142adca mia\u0142by by\u0107 pierwszy? Bardzo r\u00f3\u017cne znaczenia s\u0105 do siebie zbli\u017cane, a\u017c si\u0119 na siebie nak\u0142adaj\u0105 i zderzaj\u0105. Ale by\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie s\u0142owo arch\u0113<\/em> \u2013 poprzez nadany mu zwyczajowo presti\u017c \u2013 mog\u0142o podyktowa\u0107 ten zbieg okoliczno\u015bci. Inaugurowanie i w\u0142adza \u2013 jak g\u0142osi greka, a za ni\u0105 wiele innych j\u0119zyk\u00f3w \u2013 s\u0105 ze sob\u0105 blisko powi\u0105zane, stanowi\u0105c wsp\u00f3\u0142istotn\u0105[16]<\/a><\/sup> ca\u0142o\u015b\u0107. Reperkusje tego s\u0105 teologiczne, polityczne i filozoficzne.<\/p>\n\n\n\n

Archeologia an-archiczna, kt\u00f3ra jest nie tylko ruinologi\u0105[17]<\/a><\/sup>, ale tak\u017ce rozprasza, obezw\u0142adnia i dekonstruuje arch\u00e9<\/em>, nie mo\u017ce nie odkry\u0107 tego archaicznego wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u. Ujawnia sojusz w\u0142adzy pomi\u0119dzy zasad\u0105 i nakazem, i je roz\u0142\u0105cza.<\/p>\n\n\n\n

3.<\/strong> W XVIII i XIX wieku, w nast\u0119pstwie Rewolucji Francuskiej, anarchia w coraz wi\u0119kszym stopniu stawa\u0142a si\u0119 poj\u0119ciem pozytywnym i zaj\u0119\u0142a miejsce w\u015br\u00f3d form rz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142ynne twierdzenie Proudhona, \u017ce \u201eanarchia to porz\u0105dek bez dominacji\u201d, wyznacza pewne \u201eprzed\u201d i \u201epo\u201d[18]<\/a><\/sup>. Tyle tylko, \u017ce zwrot ten zako\u0144czy\u0142 si\u0119 strukturaln\u0105 zapa\u015bci\u0105 i doprowadzi\u0142 do wymazania przedrostka an-<\/em> u \u017ar\u00f3de\u0142 anarchii. W tym tkwi problem klasycznego anarchizmu, kt\u00f3ry od Godwina po Bakunina wpada\u0142 w pu\u0142apk\u0119 naiwnie rozumianych relacji si\u0142y. We\u017amy na przyk\u0142ad jego nowoczesny spos\u00f3b rozumienia zar\u00f3wno podmiotu, jak i pa\u0144stwa, kt\u00f3ry kulminuje w manichejskiej wizji[19]<\/a><\/sup>: je\u015bli podmiot jest z natury dobry, a pa\u0144stwo z\u0142e, to wystarczy postawi\u0107 na g\u0142owie schemat zaproponowany w Lewiatanie<\/em> Hobbesa, w kt\u00f3rym to dobre pa\u0144stwo odkupuje ludzk\u0105 jednostk\u0119, w przeciwnym razie skazan\u0105 na zwilczenie. W\u0142a\u015bnie to uproszczenie nie zadzia\u0142a\u0142o \u2013 nawet w polityce.<\/p>\n\n\n\n

U podstaw tego impasu le\u017cy sama nowoczesno\u015b\u0107, matka anarchizmu. Oczywiste s\u0105 teraz te metafizyczne ograniczenia, w kt\u00f3rych pozostaje on uwi\u0119ziony i kt\u00f3re ostatecznie maj\u0105 nieuniknione polityczne nast\u0119pstwa. Osoby anarchistyczne, nie zdaj\u0105c sobie w pe\u0142ni sprawy z jej wywrotowego potencja\u0142u, zamykaj\u0105 anarchi\u0119 w arch\u0113<\/em>, czyni\u0105c z niej zasad\u0119 i nakaz. St\u0105d naiwno\u015b\u0107, iluzje, b\u0142\u0119dy. Wszystko to wy\u0142ania si\u0119 w wizji jednostki, kt\u00f3ra staj\u0105c w obliczu w\u0142adzy, zmaga si\u0119 z dylematem tego, jak przej\u0105\u0107 j\u0105 raz na zawsze, ale jednocze\u015bnie nie da\u0107 si\u0119 samej jej zaw\u0142aszczy\u0107. W\u0142a\u015bnie ta odmowa jakiegokolwiek zapo\u015bredniczenia, wraz ze sp\u0142ycaj\u0105c\u0105 koncepcj\u0105 w\u0142adzy uto\u017csamianej z plag\u0105, skaza\u0142a ruch anarchistyczny na seri\u0119 pora\u017cek. Pora\u017cka ta jest tym powa\u017cniejsza, \u017ce anarchia, rozumiana jako samonegacja w\u0142adzy, powinna by\u0142a otworzy\u0107 now\u0105 przestrze\u0144 polityczn\u0105. Jest jednak tak, jakby anarchi\u015bci odm\u00f3wili zamieszkania tej bezdennej otch\u0142ani, z kt\u00f3rej anarchicznie mog\u0142aby wy\u0142oni\u0107 si\u0119 inna polityka. Zamiast tego, skryli si\u0119 w archicznym okopie zasady.<\/p>\n\n\n\n

4.<\/strong> Czy mo\u017cliwe jest uratowanie \u201eanarchii\u201d przed dzisiejszym anarchizmem? A je\u015bli tak, to w jaki spos\u00f3b?<\/p>\n\n\n\n

Ze swoj\u0105 tragiczn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 i niemo\u017cliw\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105, anarchizm wydaje si\u0119 by\u0107 zdegradowany do dumnej i upartej, ale tak\u017ce osobliwej i niszowej pami\u0119ci. Jego \u015bwi\u0119te teksty, zebrane w nienaruszalny i kanoniczny zbi\u00f3r dzie\u0142, domagaj\u0105 si\u0119, by w nie wierzy\u0107 i za nimi pod\u0105\u017ca\u0107. Anarchi\u015bci wydaj\u0105 si\u0119 w du\u017cej mierze zinstytucjonalizowani: odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do liturgii, pod\u0105\u017caj\u0105 za katechizmem i kultywuj\u0105 niezachwian\u0105 pewno\u015b\u0107, \u017ce te teksty dziewi\u0119tnasto- i dwudziestowiecznej ortodoksji maj\u0105 odpowied\u017a na wszystko.<\/p>\n\n\n\n

Potwierdzaj\u0105 to rekonstrukcje historyczne, kt\u00f3re, pomimo pewnych drobnych r\u00f3\u017cnic, skamienia\u0142y wok\u00f3\u0142 tych samych frazes\u00f3w, tych samych slogan\u00f3w, tych samych doktrynalnych i ideologicznych dogmat\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y ustanawiane i zatwierdzane na przestrzeni wiek\u00f3w. Epopeja si\u0119 powtarza: pierwszym w linii po prekursorach jest Godwin, po nim Proudhon; rzeka nast\u0119pnie rozdziela si\u0119 mi\u0119dzy nurtem zainaugurowanym przez Stirnera, or\u0119downika radykalnego indywidualizmu, a tym zapocz\u0105tkowanym przez Kropotkina, propagatora kolektywizmu. Szczyt osi\u0105ga wraz z Bakuninem. Wok\u00f3\u0142 niego koncentruje si\u0119 wiele postaci, kt\u00f3rych \u015bwiatopogl\u0105dy s\u0105 cz\u0119sto ze sob\u0105 sprzeczne. W pierwszych dekadach XX wieku, poza kilkoma wyj\u0105tkami, takimi jak Murray Bookchin i Noam Chomsky, wszystko zatrzymuje si\u0119 w miejscu. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, oficjalna historia anarchizmu nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od ka\u017cdej innej historiografii z paradygmatami, dogmatami i zasadami. Fideistyczna[20]<\/a><\/sup> dr\u0119twota niesie ze sob\u0105 ryzyko sko\u0144czenia w ponurym sekciarstwie i katastrofalnej stagnacji.<\/p>\n\n\n\n

Mog\u0142yby\u015bmy pokusi\u0107 si\u0119 o przypuszczenie, \u017ce dzwon oznaczaj\u0105cy ten koniec anarchizmu rozbrzmiewa ju\u017c od jakiego\u015b czasu, gdyby nie fakt, \u017ce pochodnia anarchii nigdy nie zgas\u0142a. Heterodoksyjne i wywrotowe A-w-k\u00f3\u0142ku – by\u0107 mo\u017ce najbardziej rozpowszechniony symbol polityczny na \u015bwiecie – nie daje si\u0119 pomie\u015bci\u0107 w klasycznej ikonografii i wykazuje witalno\u015b\u0107 wykraczaj\u0105c\u0105 poza tradycyjny anarchizm.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomia archiwum przeciwstawia si\u0119 an-archicznemu impulsowi. Pojawia si\u0119 zatem potrzeba, by nie<\/em> archiwizowa\u0107 anarchizmu, a raczej, by nie pozwoli\u0107 na jego zarchiwizowanie. W zwi\u0105zku z gor\u0105czk\u0105 archiwum[21]<\/a><\/sup>, kt\u00f3ra dotyka anarchist\u0119 – tego anio\u0142a-dysydenta – an-archiczny impuls wzywa go, by nie zapomnia\u0142, \u017ce arch\u0113<\/em>, na kt\u00f3rym zbudowany jest zar\u00f3wno porz\u0105dek pocz\u0105tku jak i nakazu, jest fikcj\u0105. Alternatyw\u0105 by\u0142aby \u017cenuj\u0105ca posta\u0107 instytucjonalnej osoby anarchistycznej roszcz\u0105cej sobie wy\u0142\u0105czny dost\u0119p do prawdziwej pami\u0119ci, do posiadania tekst\u00f3w, do tajemnej i patriarchalnej mocy autentycznego pochodzenia. W swojej niemo\u017cliwej nostalgii, mia\u0142aby klucze tylko do domu zamieszkanego przez duchy. To w\u0142a\u015bnie tutaj niearchiwizowalny anarchizm musi dzia\u0142a\u0107, aby uciec przemocy starych archiw\u00f3w – nawet swoich w\u0142asnych.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Milcz\u0105cy z powo\u0142ania, anarchizm zawsze b\u0119dzie niszczycielem ka\u017cdego archiwum. Niszczenie oznacza tutaj dekonstrukcj\u0119, interpretacj\u0119, g\u0142\u0119bokie wczytywanie si\u0119 w archeologiczne i genealogiczne wykopaliska, aby rozcz\u0142onkowa\u0107 zbi\u00f3r tekst\u00f3w i zdesegregowa\u0107 semantyk\u0119 archiwum.<\/p>\n\n\n\n

5.<\/strong> W ostatnich dziesi\u0119cioleciach w filozofii pojawi\u0142 si\u0119 anarchiczny zwrot.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest to zaskakuj\u0105ce, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce my\u015bl kontynentalna charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce rozwija si\u0119 z otch\u0142ani, kt\u00f3rych nie mo\u017ce ju\u017c unikn\u0105\u0107. Heidegger by\u0142 pionierem w niszczeniu wszelkiego rodzaju oficjalnych \u015bcie\u017cek. Zainaugurowa\u0142 to, co mo\u017cna nazwa\u0107 \u201epostfundamentalizmem\u201d[22]<\/a><\/sup>. Je\u015bli Husserl pozostaje przy koncepcji filozofii, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c wymaga \u201eostatecznego fundamentu\u201d, dla Heideggera nadszed\u0142 czas, aby porzuci\u0107 wszystkie b\u0142\u0119dy metafizyki i po\u017cegna\u0107 si\u0119 z jakimkolwiek niekwestionowanym, stabilnym i mocnym fundamentem, gdy tylko oka\u017ce si\u0119 on wybrakowany i niepewny. Tak jest w przypadku owego fundamentu wszech\u015bwiata, statusu, do kt\u00f3rego awansowa\u0142 nowoczesny podmiot: suwerena, kt\u00f3ry zamiast bycia tak pewnym siebie – pewnym oparcia w swojej autonomii – powinien uzna\u0107 si\u0119 za \u201ewrzuconego\u201d w \u015bwiat[23]<\/a><\/sup>, za nieuchronnie czasowego i nieodwracalnie sko\u0144czonego.<\/p>\n\n\n\n

Wydarzenie, kt\u00f3re wstrz\u0105sa ostatecznym fundamentem, dos\u0142ownie wywraca filozofi\u0119 do g\u00f3ry nogami: wstrz\u0105sa ni\u0105, pozostawia j\u0105 pop\u0119kan\u0105 i rozszczelnion\u0105. Pozostawia j\u0105 otwart\u0105<\/em>. Bezdenna otch\u0142a\u0144 ka\u017cdego fundamentu zostaje w ten spos\u00f3b odpiecz\u0119towana. Ab-grund<\/em>[24]<\/a><\/sup> jest zatem nazw\u0105, kt\u00f3ra zachowuj\u0105c w samym s\u0142owie kluczow\u0105 przepa\u015b\u0107, przywo\u0142uje na my\u015bl to, co jest ju\u017c otch\u0142annym anty-fundamentem.<\/p>\n\n\n\n

Nie rozummy jednak gestu Heideggera – ograniczaj\u0105cego si\u0119 do odnotowania tego wydarzenie – b\u0142\u0119dnie. Nie chodzi o zaprzeczanie czy obalanie, a raczej o przyznanie, \u017ce nie ma ju\u017c czego\u015b takiego jak niepodwa\u017calne fundamenty. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c wielu mira\u017cy zwi\u0105zanych z ca\u0142ym szeregiem dobrze znanych, przywo\u0142ywanych fundament\u00f3w, w tym: bycia, substancji, istoty, struktury, uniwersalno\u015bci, to\u017csamo\u015bci, p\u0142ci, pa\u0144stwa i narodu. Heidegger nie opuszcza terytorium metafizyki, lecz na nim pozostaje, by obserwowa\u0107 jego rozpad, dr\u0105\u017cy\u0107 je i pozwala\u0107, by przez p\u0119kni\u0119cia wy\u0142ania\u0142a si\u0119 otch\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Filozofia postfundmentalistyczna, kt\u00f3ra kwestionuje ka\u017cde arch\u0113<\/em>, odchodzi od aktu archicznego. Mo\u017cna by wymieni\u0107 wiele nazwisk. Grand-Hotel Otch\u0142a\u0144, kt\u00f3ry go\u015bci\u0142 ju\u017c cz\u0142onk\u00f3w Szko\u0142y Frankfurckiej, Benjamina, Adorno, Horkheimera i Marcusego, nie zamkn\u0105\u0142 swoich drzwi[25]<\/a><\/sup>. Kolejni go\u015bcie przychodz\u0105 i odchodz\u0105, z r\u00f3\u017cnymi spojrzeniami i nowymi perspektywami.<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cne miejsce zajmuje Reiner Sch\u00fcrmann, autor ksi\u0105\u017cki Heidegger on Being and Acting: From Principles to Anarchy<\/em>, opublikowanej po raz pierwszy po francusku w 1982 roku, a po angielsku w 1987 roku. Jej strony mo\u017cna czyta\u0107 jako d\u0142ugi komentarz, kt\u00f3ry ma na celu zdemokratyzowanie Heideggera, tj. pokazanie, \u017ce nie mitologizuje on pocz\u0105tku, nie utwierdza si\u0119 w zasadzie, ani nie identyfikuje si\u0119 po prostu z F\u00fchrerprinzip<\/em>. Zamiast tego my\u015bli anarchiczne rozwi\u0105zanie wszystkich arch\u0113<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Szybko porzucaj\u0105c polityk\u0119, Sch\u00fcrmann skupia uwag\u0119 na dekonstrukcji metafizyki \u2013 projekcie, kt\u00f3ry nie jest ani niewinny, ani nieszkodliwy. Aby wydoby\u0107 na \u015bwiat\u0142o dzienne destrukcyjny \u0142adunek ukryty w rozbitym fundamencie, proponuje paradoksalne wyra\u017cenie: \u201ezasada anarchii\u201d. Sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy tymi dwoma terminami jest oczywista. Sch\u00fcrmann ostrzega przed wszelkimi pr\u00f3bami pojednania lub przezwyci\u0119\u017cenia. \u201eZasada anarchii\u201d jest zasad\u0105 anarchiczn\u0105, kt\u00f3ra destytuuj\u0105c sam\u0105 siebie[26]<\/a><\/sup>, uniemo\u017cliwia anarchii stanie si\u0119 zasad\u0105. W historii zasad, kt\u00f3re rz\u0105dzi\u0142y epokami \u015bwiata, wci\u0105\u017c istnieje paradoksalna zasada anarchiczna, preludium do obalenia ka\u017cdej zasady, kt\u00f3ra niesie anarchi\u0119 wpisan\u0105 w siebie, jako przeznaczenie.<\/p>\n\n\n\n

Nieuniknione jest zatem przej\u015bcie do historii an-archicznej, kt\u00f3ra otwiera nowe scenariusze. Scenariusze polityczne pozostaj\u0105 jednak mgliste, poniewa\u017c wed\u0142ug Sch\u00fcrmanna polityka zawsze by\u0142a archiczna, zawsze by\u0142a skonfigurowana wok\u00f3\u0142 arch\u0113<\/em>. Nawet to, co nazywa \u201eanarchizmem w\u0142adzy\u201d, do kt\u00f3rego zalicza r\u00f3wnie\u017c Marcusego, nie jest wyj\u0105tkiem. Tutaj jednak pojawia si\u0119 impas, z kt\u00f3rym Sch\u00fcrmann walczy, nie czyni\u0105c \u017cadnych post\u0119p\u00f3w. Je\u015bli polityczna anarchia faktycznie mo\u017ce by\u0107 przemy\u015blana jedynie w \u015bwietle anarchii ontologicznej, to prawd\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c co\u015b odwrotno\u015b\u0107: anarchia ontologiczna nie mo\u017ce nie zosta\u0107 prze\u0142o\u017cona na anarchi\u0119 polityczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Podobna trudno\u015b\u0107 pojawia si\u0119 u innych filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy przyczyniaj\u0105 si\u0119 do anarchicznej dekonstrukcji ka\u017cdego archizmu. Jak mo\u017cemy nie wspomnie\u0107 o Derridzie? Jego s\u0142owa w jednym z wywiad\u00f3w s\u0105 bardzo symboliczne: \u201eNie jestem anarchist\u0105. […] Dekonstrukcja jest bez w\u0105tpienia anarchiczna; by\u0142aby fundamentalnie anarchiczna, gdyby mo\u017cna by\u0142o co\u015b takiego powiedzie\u0107. Kwestionuje arch\u0113<\/em>, pocz\u0105tek i w\u0142adz\u0119\u201d[27]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: podzielanie anarchistycznej ontologii to jeszcze nie to samo, co bycie anarchistycznym. Ale nie mo\u017cna tej kwestii tak po prostu zamkn\u0105\u0107 przez ostentacyjne wyparcie si\u0119 wszelkich ogranicze\u0144. Relacja mi\u0119dzy filozofi\u0105 a anarchizmem, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 niemal przegapionym spotkaniem, jest o wiele bardziej niejednoznaczna i z\u0142o\u017cona, ni\u017c mo\u017cna by przypuszcza\u0107 na pierwszy rzut oka.<\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie w imi\u0119 anarchii krytykuje si\u0119 anarchizm \u2013 czy to za dopuszczenie do wy\u0142onienia si\u0119 zdrady anarchii, czy poprzez zamkni\u0119cie si\u0119 w archicznej zasadzie: poczynaj\u0105c od zasady porz\u0105dku zaproponowanej przez Proudhona, a ko\u0144cz\u0105c na lustrzanym powierzeniu jej bezkszta\u0142tnemu nie\u0142adowi eksplozji. Oto wewn\u0119trzna sprzeczno\u015b\u0107 anarchizmu, kt\u00f3ry nie kwestionuje swoich w\u0142asnych zasad. Levinas u\u017cy\u0142 prowokacyjnego sformu\u0142owania (w zasadzie u\u017cy\u0142 go dwukrotnie), aby uwypukli\u0107 sedno sprawy: \u201eAnarchia nie rz\u0105dzi<\/em>\u201d i: \u201eAnarchia nie mo\u017ce by\u0107 wszechw\u0142adn\u0105 jak arch\u0113<\/em>\u201d[28]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Filozofia popycha anarchizm, w swego rodzaju krytycznej autoanalizie, do odzyskania w\u0142asnej st\u0142umionej anarchicznej ontologii. Polityczne nast\u0119pstwa s\u0105 g\u0142\u0119bokie. Nie b\u0119dzie ju\u017c mo\u017cliwe zast\u0105pi\u0107 jedn\u0105 suwerenno\u015b\u0107 inn\u0105, ani manichejsko rozumie\u0107 w\u0142adz\u0119. Przypominaj\u0105 si\u0119 nam stare i kosztowne b\u0142\u0119dy.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Czy naprawd\u0119 mo\u017cemy wierzy\u0107, \u017ce dekonstrukcja anarchizmu nie ma nic wsp\u00f3lnego z t\u0105 tradycj\u0105? Zaprzeczenie temu bierze si\u0119 z odniesie\u0144 do tych wielkich wydarze\u0144, kt\u00f3re naznaczy\u0142y histori\u0119 ruchu anarchistycznego: od Komuny Paryskiej w 1871 roku po Kataloni\u0119 w 1936 roku. Tak jakby w tych wydarzeniach anarchiczna polityka by\u0142a ju\u017c skonkretyzowana, wymykaj\u0105c si\u0119 \u00f3wczesnym teoriom i ich archicznym schematom. Wyra\u017ane odniesienia do nich nieprzypadkowo powtarzaj\u0105 si\u0119 u przedstawicieli nowszej filozofii, kt\u00f3ra rozwin\u0119\u0142a my\u015bl \u201epolityczno\u015bci\u201d: od Claude’a Leforta do Corneliusa Castoriadisa, od Miguela Abensoura do Jacquesa Ranci\u00e8re’a. Wsp\u00f3lnym w\u0105tkiem, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy ich pomimo r\u00f3\u017cnic, jest krytyka arch\u0113<\/em> rozumianej zar\u00f3wno jako zasada filozoficzna, jak i nakaz polityczny.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce nadszed\u0142 czas na nowy anarchizm, kt\u00f3ry pracuje nad poj\u0119ciami granicznymi i ograniczeniami konceptualnymi swojej sklerotycznej spu\u015bcizny. Anarchizm, kt\u00f3ry wydobywa na \u015bwiat\u0142o dzienne skamienia\u0142\u0105 i st\u0142umion\u0105 anarchi\u0119, i kt\u00f3ry zachowuj\u0105c zaprzeczaj\u0105ce i sprzeciwiaj\u0105ce si\u0119 ustalonej zasadzie alpha privativum<\/em>, patrzy r\u00f3wnie\u017c ponad granicami archicznej suwerenno\u015bci i architektury politycznej.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n

Pos\u0142owie<\/h3>\n\n\n\n

W trakcie redagowania niniejszego t\u0142umaczenia by\u0142y\u015bmy obserwatorkami serii wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z pro-palesty\u0144skimi okupacjami na polskich uczelniach. Gdy ten anarchiczny wybuch polityczno\u015bci zosta\u0142 w ko\u0144cu oswojony przez liberaln\u0105 sfer\u0119 publiczn\u0105, pojawi\u0142y si\u0119 \u2013 p\u0142yn\u0105ce niekoniecznie ze strony syjonizmu i jego sojusznik\u00f3w \u2013 oskar\u017cenia o faszyzowanie i niewsp\u00f3\u0142mierne do okoliczno\u015bci zak\u0142\u00f3canie porz\u0105dku publicznego. Publicystki z \u201eGazety Wyborczej\u201d oraz \u201eKrytyki Politycznej\u201d[29]<\/a><\/sup> przypomnia\u0142y nam o nie\u015bwiadomym dziedzictwie arch\u0113 <\/em>zakorzenionym w podmiotach demokracji liberalnej \u2013 o tym, \u017ce nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119 ogranicza wyrobiony w nas nawyk niewykraczania poza ramy ruch\u00f3w obywatelskich:<\/p>\n\n\n\n

\n

[…] brak w\u0142adzy wymyka si\u0119 wyobra\u017ani i jest poza zasi\u0119giem my\u015bli wyszkolonej na k\u00f3smos <\/em>i p\u00e9ras<\/em>, na porz\u0105dku i ograniczeniu. [\u2026] To, co wymyka si\u0119 arch\u0113<\/em>, jest wykluczone z p\u00f3lis<\/em>. To wykluczenie b\u0119dzie mia\u0142o decyduj\u0105cy wp\u0142yw na teori\u0119 polityczn\u0105.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Gdy wi\u0119c jakie\u015b wydarzenie czy ruch polityczny poza to arch\u0113 <\/em>wykracza i obserwatorzy maj\u0105 problem z poj\u0119ciem go, powstaje sk\u0142onno\u015b\u0107 do jego demonizowania. Na przyk\u0142ad: gdy przyk\u0142adni obywatele oskar\u017caj\u0105 okupuj\u0105ce osoby studenckie o „islamizm”, „faszyzowanie”[30]<\/a><\/sup> czy „zak\u0142\u00f3canie porz\u0105dku”, mo\u017cemy dostrzec przera\u017cenie nowymi formami \u017cycia, kt\u00f3re nie mieszcz\u0105 si\u0119 w liberalnych obyczajach i przera\u017cenie podmiotami, kt\u00f3re nie chc\u0105 by\u0107 ju\u017c obywatelami. Zar\u00f3wno oryginalna intencja wyk\u0142adu Di Cesare jak i kontekst wydarze\u0144 towarzysz\u0105cy nam w redagowaniu niniejszego tekstu u\u015bwiadamia nam, \u017ce na arch\u0113<\/em> napotykamy na ka\u017cdym kroku naszej polityczno\u015bci \u2013 zar\u00f3wno wewn\u0105trz naszych ruch\u00f3w jak i na zewn\u0105trz, w \u015bwiecie liberalnej demokracji.<\/p>\n\n\n\n

Fuck the p\u00f3lis<\/em>!<\/p>\n\n\n\n

– Poj\u0119cia przy pracy<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
<\/div>\n\n\n\n

Pierwotna publikacja<\/strong>: Ill Will<\/a><\/h3>\n\n\n\n

Data publikacji<\/strong>: 12.07.2021<\/h3>\n\n\n\n

Zdj\u0119cia<\/strong>: MGness<\/a> (baner), Nils Grudzielski<\/a> (w artykule)<\/h3>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\n

[1]<\/a> Z jednej stronybior\u0105c pod uwag\u0119 to, jak cz\u0119sto autorka nawi\u0105zuje tu i pos\u0142uguje si\u0119 my\u015bl\u0105 Heiddegera, jest du\u017ca szansa, \u017ce tytu\u0142 nawi\u0105zuje do jego konceptu Abbau <\/em>(dekonstrukcja), <\/em>kt\u00f3re stosowa\u0142 te\u017c wymiennie z\u00a0Destruktion<\/em> (destrukcja) i Zerst\u00f6rung <\/em>(rozmontowanie). Destrukcja\/dekonstrukcja to „proces hermeneutycznego i krytycznego rozbioru filozoficznych koncepcji, przeprowadzany w celu odzyskania spostrze\u017ce\u0144, kt\u00f3re pierwotnie je motywowa\u0142y.” (D. Moran, M. A. Wrathall (ed.), The Cambridge Heidegger Lexicon<\/em>, s 223 – 226). Z drugiej, dekonstrukcja to poj\u0119cie, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej jest kojarzone z filozofi\u0105 Jacquesa Derridy, kt\u00f3ry uczyni\u0142 z niej wiod\u0105c\u0105 metod\u0119 swojej filozofii (Zob.: https:\/\/encyklopedia.pwn.pl\/haslo\/dekonstrukcjonizm;3891451.html<\/a>, a szczeg\u00f3lnie podane tam \u017ar\u00f3d\u0142a). Kwestionuje ona „[o]pozycje […] kt\u00f3re s\u0105 nieod\u0142\u0105cznym elementem zachodniej filozofii od czas\u00f3w staro\u017cytnych Grek\u00f3w […] charakterystycznie \u00abbinarne\u00bb i \u00abhierarchiczne\u00bb, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z par termin\u00f3w, w kt\u00f3rych jeden cz\u0142onek jest uwa\u017cany za pierwotny lub fundamentalny, a drugi wt\u00f3rny lub pochodny.” (Deconstruction,<\/em> „Encyclop\u00e6dia Britannica”, 17.07.2024, https:\/\/www.britannica.com\/topic\/deconstruction\/Deconstruction-in-literary-studies<\/a>). W tym wypadku mamy do czynienia z dekonstrukcj\u0105 relacji anarchii z arch\u00e9<\/em> – b\u0105d\u017a te\u017c konkretniej rzecz bior\u0105c, suwerenno\u015bci\u0105 – gdzie drugie jest ona cz\u0119sto ukazywana jedynie jako cie\u0144, zubo\u017ca\u0142a pochodna pierwszego. Jednocze\u015bnie Di Cesare walczy o to, by samej anarchii nie uczyni\u0107 zasad\u0105, co by przekre\u015bla\u0142o ca\u0142y sens tej krytyki – je\u015bli mo\u017cemy w og\u00f3le m\u00f3wi\u0107 o anarchii, to w zupe\u0142nym oderwaniu od jakiejkolwiek archiczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Autorka przywo\u0142uje w tym miejscu koncepcj\u0119 Thomasa Hobbesa, kt\u00f3ry w dziele Lewiatan<\/em> z 1651 roku opisywa\u0142 pa\u0144stwo jako tytu\u0142owego potwora wprowadzaj\u0105cego porz\u0105dek. W du\u017cym skr\u00f3cie, Hobbes za naturalny stan spo\u0142ecze\u0144stwa uwa\u017ca\u0142 \u201ewojn\u0119 wszystkich ze wszystkimi\u201d (\u0142ac. bellum omnium contra omnes<\/em>), kt\u00f3r\u0105 powstrzyma\u0107 mo\u017ce jedynie poddanie si\u0119 jakiemu\u015b suwerenowi. Wed\u0142ug Hobbesa to dopiero w\u0142adza jest wstanie zmusi\u0107 ludzi do przestrzegania um\u00f3w, a tym samym pozwala im cieszy\u0107 si\u0119 wolno\u015bci\u0105, zamiast ca\u0142y czas dr\u017ce\u0107 o swoje \u017cycie. Poniewa\u017c podstaw\u0105 dobrze funkcjonuj\u0105cego spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105 umowy spo\u0142eczne sankcjonowane przez suwerena, Hobbes odmawia\u0142 obywatelom jakiejkolwiek formy buntu.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> W oryginale „regulatory framework of events”. Wyra\u017cenie to mo\u017cna rozumie\u0107 zar\u00f3wno tak, \u017ce pa\u0144stwa narodowe nadal narzucaj\u0105 warunki politycznych wydarze\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c tak, \u017ce narzucaj\u0105 one same wydarzenia, do kt\u00f3rych nast\u0119pnie musz\u0105 odnosi\u0107 si\u0119 ruchy polityczne.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> \u017beby troch\u0119 lepiej zobrazowa\u0107 jak\u0105 posta\u0107 przyjmuje anarchia we wn\u0119trzu suwerennych przestrzeni, mo\u017cna pomy\u015ble\u0107 o niej jako o przestrzeniach liminalnych<\/em>: wszystkich tych miejscach, takich jak autostrady, korytarze czy dworce, kt\u00f3re nie istniej\u0105, by si\u0119 w nich na d\u0142ugo zatrzymywa\u0107, kt\u00f3re s\u0105 „przechodnie”. Okre\u015blenie to odwo\u0142uje si\u0119 do liminalno\u015bci (od \u0142ac. limen – <\/em>pr\u00f3g), kt\u00f3ra w antropologii oznacza moment, w kt\u00f3rym osoby odbywaj\u0105ce rytua\u0142 przej\u015bcia znajduj\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy jednym stanem a drugim i nie zyska\u0142y jeszcze statusu, kt\u00f3ry zostanie im przyznany po zako\u0144czeniu rytua\u0142u. Przestrzenie liminalne sprawiaj\u0105 trudno\u015b\u0107 osadzenia ich w szerszym kontek\u015bcie, usytuowania w ramach szerszej geografii; zdaj\u0105 si\u0119 wyj\u0119te z rzeczywisto\u015bci, a bycie w nich sprawia wra\u017cenie bycia pomi\u0119dzy, <\/em>s\u0105 swego rodzaju niemiejscami<\/em>. W kontek\u015bcie dobrze okre\u015blonej suwerennej przestrzeni, gdzie wszystko ma swoje miejsce, „bycie pomi\u0119dzy” w\u0142a\u015bciwe przestrzeniom liminalnych ani nie sytuuje nas wewn\u0105trz niej, ani poza ni\u0105, co \u0142amie jej pretensje do okre\u015blania swojego kontrolowanego terytorium i przestrzeni polityki. W\u0142a\u015bnie w takiej przestrzeni, gdzie\u015b pomi\u0119dzy porz\u0105dkiem wewn\u0105trza i chaosem zewn\u0119trza, \u017cyje anarchia, kt\u00f3ra ma ambicje do bycia czym\u015b zupe\u0142nie innym.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Autorka stosuje transliteracj\u0119 starogreckich termin\u00f3w z zachowaniem ich oryginalnych akcent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Podobnie jak Hobbes, John Rawls opar\u0142 swoj\u0105 Teori\u0119 sprawiedliwo\u015bci<\/em> z 1971 roku na pewnym wyobra\u017ceniu o pierwotnym stanie spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re nazwa\u0142 \u201epo\u0142o\u017ceniem pierwotnym\u201d (original position<\/em>). Tworz\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwo jednostki ustalaj\u0105 w\u00f3wczas jego zasady, ale ogranicza je brak informacji o tym, jakie miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie im przypadnie i jak b\u0119dzie si\u0119 ono przekszta\u0142ca\u0107 z czasem. Rawls nazwa\u0142 t\u0119 sytuacj\u0119 \u201ezas\u0142on\u0105 niewiedzy\u201d (veil of ignorance<\/em>), poniewa\u017c ustalaj\u0105c ramy sprawiedliwego spo\u0142ecze\u0144stwa nie jeste\u015bmy w stanie uwzgl\u0119dni\u0107 wszystkich zmiennych, takich jak maj\u0105tek, zdolno\u015bci, inteligencja, p\u0142e\u0107, wiek itd. dla ka\u017cdej jednostki. Na tej podstawie za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce sprawiedliwo\u015b\u0107 musi si\u0119 opiera\u0107 na bezstronnym i jak najbardziej obiektywnym ustalaniu zasad rz\u0105dz\u0105cych danym spo\u0142ecze\u0144stwem.<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> W\u0142. \u201epoza polityk\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> W oryginale the privative prefix<\/em>, czyli dos\u0142ownie \u201eprzedrostek pozbawiaj\u0105cy\u201d. W polskim j\u0119zykoznawstwie przyj\u0119\u0142o si\u0119 okre\u015bla\u0107 tego typu przedrostek \u0142aci\u0144skim terminem alpha privativum<\/em>, dos\u0142ownie \u201ealfa pozbawiaj\u0105ca\u201d. Wyra\u017ca on negacj\u0119 lub brak czego\u015b, tak jak w przypadku \u201eanarchii\u201d \u2013 brak lub zaprzeczenie w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> Chodzi o nast\u0119puj\u0105cy fragment Iliady<\/em> (pie\u015b\u0144 2, wersy 703-704): \u201eMimo to bez dow\u00f3dztwa [\u00e1narchoi<\/em>] nie byli, cho\u0107 wodza im brak\u0142o, \/ Ale ich w szyki u\u0142o\u017cy\u0142 Podarkes Aresa potomek\u201d. [Homer, Iliada<\/em>, t\u0142um. P. Popiel, Krak\u00f3w 1880, s. 64, https:\/\/pl.wikisource.org\/wiki\/Iliada_(Popiel)\/Pie%C5%9B%C5%84_II<\/a>. Orygina\u0142: https:\/\/www.perseus.tufts.edu\/hopper\/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0133%3Abook%3D2%3Acard%3D695<\/a>]. Di Cesare podaje tak naprawd\u0119 rzeczownik w liczbie pojedynczej, \u00e1narchos<\/em>, podczas gdy w oryginale jest to \u00e1narchoi<\/em>, liczba mnoga, dos\u0142ownie \u201eniedowodzeni\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Max Nettlau, Geschichte der Anarchie I. \u2013 Der Vorfr\u00fchling der Anarchie<\/em>, Berlin 1925, s. 17 [online: https:\/\/anarchistischebibliothek.org\/library\/max-nettlau-geschichte-der-anarchie-i-der-vorfruhling-der-anarchie<\/a>].<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> Chodzi o fragment z trzeciej cz\u0119\u015bci trylogii tragicznej Oresteja<\/em> Ajschylosa, Eumenidy<\/em>, w kt\u00f3rej Atena poucza attycki nar\u00f3d nast\u0119puj\u0105cymi s\u0142owami (wersy 696-699): \u201eAni anarchii (\u00e1narchon<\/em>), ani despotii (despoto\u00famenon<\/em>) \/ <\/strong>Nie doradzam utrzymywa\u0107 obywatelom, \/ Ani tego, co straszne, wyrzuca\u0107 poza polis. \/ Gdy\u017c bez l\u0119ku nie ma sprawiedliwego \u015bmiertelnika\u201d. Powy\u017cej pozwoli\u0142em sobie na bardziej dos\u0142owne t\u0142umaczenie, aby by\u0107 jak najbli\u017cej wymowy tekstu Di Cesare. Orygina\u0142: https:\/\/www.perseus.tufts.edu\/hopper\/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0005%3Acard%3D674<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Di Cesare odwo\u0142uje si\u0119 do wers\u00f3w 666 oraz 672 Antygony<\/em> Sofoklesa: \u201eWybra\u0144com ludu pos\u0142usznym by\u0107 trzeba […] \/ Nie ma za\u015b wi\u0119kszej kl\u0119ski od nierz\u0105du (anarch\u00edas<\/em>), \/ On gubi miasta, on domy rozburza, \/ On w\u015br\u00f3d szereg\u00f3w roznieca ucieczk\u0119\u201d. W powy\u017cszym przek\u0142adzie Kazimierz Morawski t\u0142umaczy anarch\u00edas<\/em> archaicznym zwyczajem jako \u201enierz\u0105d\u201d, co w zasadzie dobrze oddaje etymologi\u0119 s\u0142owa \u201eanarchia\u201d. Sofokles, Antygona<\/em>, t\u0142um. K. Morawski, Wolne Lektury, https:\/\/wolnelektury.pl\/katalog\/lektura\/antygona.html#f620<\/a>. Orygina\u0142: http:\/\/www.perseus.tufts.edu\/hopper\/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0185%3Acard%3D631<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> Platon, Prawa<\/em>, t\u0142um. D. Zygmuntowicz, K\u0119ty 2017, s. 563 (fragm. 942c-942d). Nie uda\u0142o si\u0119 nam znale\u017a\u0107 wspominanego przez Di Cesare odwo\u0142ania do Sofoklesa. Prawdopodobnie jest to parafraza og\u00f3lnego postrzegania legitymizacji w\u0142adzy w Prawach<\/em> Platona.<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> Di Cesare nawi\u0105zuje w tym miejscu do Polityki<\/em> Arystotelesa. Dos\u0142owne u\u017cycie greckiego s\u0142owa anarchia<\/em> uda\u0142o mi si\u0119 odnale\u017a\u0107 jedynie we fragmencie 1272b, w kt\u00f3rym opisuje on ustr\u00f3j Krety: „Okazuje si\u0119 st\u0105d, \u017ce istniej\u0105ce tam urz\u0105dzenia maj\u0105 pewne cechy ustroju, ale nie s\u0105 w\u0142a\u015bciwie prawnym ustrojem, tylko raczej samowolnymi rz\u0105dami [wielmo\u017c\u00f3w]. Pozyskuj\u0105c sobie zwolennik\u00f3w z ludu i przyjaci\u00f3\u0142 ludzie ci zwykli szerzy\u0107 anarchi\u0119 [\u1f00\u03bd\u03b1\u03c1\u03c7\u03af\u03b1\u03bd<\/em>], wszczyna\u0107 zaburzenia i walki mi\u0119dzy sob\u0105.” [Arystoteles, Polityka<\/em>, t\u0142um. L. Piotrowicz, Warszawa 2003, s. 50.] Orygina\u0142: http:\/\/www.perseus.tufts.edu\/hopper\/text?doc=Perseus:text:1999.01.0057:book=2:section=1272b&highlight=a%29narxi%2Fan<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> „W naszej kulturze presti\u017c pochodzenia wywodzi si\u0119 z tej samej strukturalnej homonimii. Pocz\u0119cie jest tym, co nakazuje i rz\u0105dzi nie tylko narodzinami, ale i wzrostem, rozwojem, przebiegiem i przes\u0142aniem \u2013 jednym s\u0142owem: ca\u0142\u0105 histori\u0105 \u2013 tego, czemu daje pocz\u0105tek. Niezale\u017cnie od tego, czy mowa o bycie, o my\u015bli, o wiedzy czy dzia\u0142aniu, w ka\u017cdym wypadku pocz\u0105tek nie jest zwyczajnym punktem wyj\u015bcia, kt\u00f3ry nast\u0119pnie niknie w tym, co nast\u0119puje. Przeciwnie, pocz\u0105tek nigdy nie przestaje inicjowa\u0107, a zatem rozkazywa\u0107 i rz\u0105dzi\u0107 tym, co powo\u0142a\u0142 do istnienia. [G. Agamben, Co to jest rozkaz?, <\/em>Pozna\u0144 2021]<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> Wsp\u00f3\u0142istotno\u015b\u0107 – termin pochodz\u0105cy z teologii chrze\u015bcija\u0144skiej, oznaczaj\u0105cy to\u017csamo\u015b\u0107 w substancji pomimo r\u00f3\u017cnic w manifestacji. Termin ten odnosi si\u0119 na przyk\u0142ad do to\u017csamo\u015bci Jezusa z Bogiem Ojcem w ramach Tr\u00f3jcy.<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> By\u0107 mo\u017ce jest to nawi\u0105zanie do tekstu Archeologia filosofica<\/em> (Archeologia filozoficzna<\/em>) Giorgio Agambena, w kt\u00f3rym pojawia si\u0119 w\u0142a\u015bnie poj\u0119cie ruinologii. Zob.: Philosophical Archaeology<\/em>, [w:] The Signature of All Things<\/em>, Zone Books, 2009, s. 81-82.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/a> Di Cesare tak naprawd\u0119 nie cytuje bezpo\u015brednio s\u0142\u00f3w Proudhona. Zdanie \u201eAnarchia to porz\u0105dek bez dominacji\u201d (L’anarchie c’est l’ordre sans le pouvoir<\/em>), kt\u00f3re powtarza wiele os\u00f3b jako domniemany cytat ze Zwierze\u0144 rewolucjonisty<\/em>, jest tak naprawd\u0119 podsumowaniem fragmentu, w kt\u00f3rym pisze on o oddolnym zniesieniu pa\u0144stwa: „A raczej rz\u0105d ju\u017c nie istnieje, poniewa\u017c w wyniku post\u0119pu ich separacji i centralizacji wszystkie organy, kt\u00f3re kiedy\u015b \u0142\u0105czy\u0142 rz\u0105d, znikn\u0119\u0142y lub wymkn\u0119\u0142y si\u0119 jego inicjatywie: z anarchii wy\u0142oni\u0142 si\u0119 porz\u0105dek. Oto wreszcie wolno\u015b\u0107 obywateli, prawda instytucji, szczero\u015b\u0107 powszechnego prawa wyborczego, uczciwo\u015b\u0107 administracji, bezstronno\u015b\u0107 wymiaru sprawiedliwo\u015bci, patriotyzm bagnet\u00f3w, uleg\u0142o\u015b\u0107 partii, bezsilno\u015b\u0107 sekt, zbie\u017cno\u015b\u0107 ka\u017cdej woli. Wasze spo\u0142ecze\u0144stwo jest zorganizowane, \u017cywe, post\u0119powe; my\u015bli, m\u00f3wi i dzia\u0142a jak cz\u0142owiek, w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce nie jest ju\u017c reprezentowane przez cz\u0142owieka, poniewa\u017c nie uznaje ju\u017c osobistej w\u0142adzy, poniewa\u017c w nim, jak we wszystkich zorganizowanych i \u017cywych istotach, jak w niesko\u0144czono\u015bci Pascala, centrum jest wsz\u0119dzie, obw\u00f3d nigdzie.” [P.-J. Proudhon, Les Confessions d\u2019un r\u00e9volutionnaire<\/em>, Paris 1851, s. 227.]<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/a> Manicheizm to pr\u0105d religijno-filozoficzny, kt\u00f3ry powsta\u0142 w III wieku n.e. G\u0142osi\u0142 on, \u017ce na \u015bwiecie toczy si\u0119 wieczna walka mi\u0119dzy dobrem i z\u0142em, si\u0142ami \u015bwiat\u0142a i ciemno\u015bci. G\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0119 do zbawienia manicheizm upatrywa\u0142 w rozwoju intelektualnym, dzi\u0119ki kt\u00f3remu cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142by wyzwoli\u0107 si\u0119 spod wp\u0142ywu z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/a> Fideizm – pogl\u0105d g\u0142osz\u0105cy, \u017ce wiara jest sprzeczna i wroga rozumowi, i \u017ce jest r\u00f3wnie\u017c lepsz\u0105 metod\u0105 docierania do prawd.<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/a> Gor\u0105czka archiwum to koncepcja Jacquesa Derridy, kt\u00f3r\u0105 zaproponowa\u0142 w ksi\u0105\u017cce pod tym samym tytu\u0142em. Nawi\u0105zuj\u0105c do etymologii s\u0142owa \u201earchiwum\u201d i dwuznaczno\u015bci greckiego arch\u00e9<\/em> \u2013 kt\u00f3re t\u0142umaczy jako \u201epocz\u0105tek\u201d (commencement<\/em>) oraz \u201ekomenda\u201d (commandement<\/em>) \u2013 pokazuje, i\u017c archiwizacja jest \u017ar\u00f3d\u0142em w\u0142adzy poprzez nazywanie i kategoryzowanie rzeczy oraz ustalanie \u017ar\u00f3de\u0142 i rekonstruowanie przebiegu historii. Sama gor\u0105czka archiwum jest wed\u0142ug Derridy swoist\u0105 obsesj\u0105, kt\u00f3ra nakazuje nam poszukiwanie pocz\u0105tku. Zupe\u0142nie jak to, co robi\u0119, redaguj\u0105c niniejsze przypisy. Zob.: J. Derrida, Gor\u0105czka archiwum. Impresja freudowska<\/em>, Warszawa 2016.<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/a> Postfundamentalizm – podej\u015bcie do uprawiania filozofii, kt\u00f3re polega na odrzuceniu poszukiwania i ustalania jakichkolwiek „pierwszych zasad” (jak na przyk\u0142ad klasyczne kartezja\u0144skie „My\u015bl\u0119, wi\u0119c jestem”).<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/a> Chodzi tu o heideggerowskie poj\u0119cie Geworfenheit<\/em>, opisuj\u0105ce dotycz\u0105c\u0105 ka\u017cdego istnienia sytuacj\u0119: egzystowanie na ustalonych wcze\u015bniej, niezale\u017cnych od jego woli warunkach. Innymi s\u0142owy, cz\u0142owiek zawsze pojawia si\u0119 na \u015bwiecie jako uwik\u0142any w jakie\u015b poprzedzaj\u0105ce go relacje i zale\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

[24]<\/a> Abgrund (Otch\u0142a\u0144) – „co\u015b, co ugruntowuje byt rzeczy w\u0142a\u015bnie poprzez odmow\u0119 jego zdeterminowania.” [D. Moran, M. A. Wrathall (ed.), The Cambridge Heidegger Lexicon<\/em>, s 9-11]<\/p>\n\n\n\n

[25]<\/a> Jest to odwo\u0142anie do fragmentu Teorii powie\u015bci<\/em>, w kt\u00f3rym Gy\u00f6rgy Luk\u00e1cs krytykowa\u0142 filozof\u00f3w szko\u0142y frankfurckiej: „Dopiero po zwyci\u0119stwie nad Hitlerem, po restauracji Niemiec i po \u201ecudzie gospodarczym\u201d ta funkcja \u201elewicowej\u201d etyki sko\u0144czy\u0142a si\u0119 bezpowrotnie, a na wsp\u00f3\u0142czesne forum wkroczy\u0142 konformizm przebrany w mask\u0119 bezkompromisowo\u015bci. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 intelektualist\u00f3w niemieckich, w tym tak\u017ce i Adorno, zamieszka\u0142a w owym \u201eGrand-Hotelu \u00abOtch\u0142a\u0144\u00bb\u201d, kt\u00f3ry opisywa\u0142em przy okazji krytyki Schopenhauera jako: \u201epi\u0119kny, wyposa\u017cony we wszelki mo\u017cliwy luksus hotel, po\u0142o\u017cony na skraju otch\u0142ani, nico\u015bci i absurdu. Codzienny rytua\u0142 spojrzenia w otch\u0142a\u0144 – pomi\u0119dzy posi\u0142kami spo\u017cywanymi w b\u0142ogim nastroju a produkcj\u0105 artystyczn\u0105 – mo\u017ce jedynie zwi\u0119kszy\u0107 przyjemno\u015b\u0107 p\u0142yn\u0105c\u0105 z tak wyszukanego komfortu\u201d (Die Zerst\u00f6rung der Vernunft<\/em>, Neuwied 1962, s. 219).” [G. Luk\u00e1cs, Teoria powie\u015bci. Esej filozoficzno-historyczny o wielkich formach epiki<\/em>, t\u0142um. Jan Go\u015blicki, Warszawa 1968, s. 17].<\/p>\n\n\n\n

[26]<\/a> To, co Di Cesare pisze tutaj o autodestytucji anarchii przywodzi na my\u015bl to, co Niewidzialny Komitet pisa\u0142 o destytucji w\u0142adzy w og\u00f3le: „Aby zdestytuowa\u0107 w\u0142adz\u0119, nie wystarczy zatem pokona\u0107 j\u0105 na ulicach, rozmontowa\u0107 jej aparaty i pod\u0142o\u017cy\u0107 ogie\u0144 pod jej symbole. Destytucja w\u0142adzy to pozbawienie jej fundament\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie robi\u0105 insurekcje.” (Comit\u00e9 invisible, \u00c0 nos amis, <\/em>La Fabrique \u00e9ditions, 2014, s. 75).<\/p>\n\n\n\n

[27]<\/a> J. Derrida, E. Rottenberg (ed.), Negotiations: Interventions and Interviews 1971\u20132001, <\/em>Stanford University Press 2002,s 22.<\/p>\n\n\n\n

[28]<\/a> Di Cesare cytuje fragment wyk\u0142adu Emmanuela Levinasa pt. Substytucja<\/em>, w kt\u00f3rym pojawia si\u0119 poj\u0119cie \u201eanarchii\u201d. W ca\u0142o\u015bci brzmi on nast\u0119puj\u0105co: „An-archia nie jest jednak stanem nieporz\u0105dku przeciwstawionego porz\u0105dkowi, jak porzucenie tematu nie jest zamierzonym powrotem do jakiego\u015b rozproszonego \u201epola \u015bwiadomo\u015bci \u201d, uprzedniego wobec skupienia uwagi. Nieporz\u0105dek jest tylko innym porz\u0105dkiem, a to, co rozproszone, jest w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci tematyzowane. Anarchia destabilizuje byt poza t\u0105 alternatyw\u0105. Przerywa ontologiczn\u0105 gr\u0119, jak\u0105 \u2013 w\u0142a\u015bnie jako gra \u2013 jest \u015bwiadomo\u015b\u0107, w kt\u00f3rej byt zatraca si\u0119 i na powr\u00f3t odnajduje, i w ten spos\u00f3b si\u0119 rozja\u015bnia.” Powy\u017cszy fragment Levinas opatrzy\u0142 nast\u0119puj\u0105cym przypisem: „Por. w Ewolucji tw\u00f3rczej<\/em> Bergsona strony po\u015bwi\u0119cone nieporz\u0105dkowi, strony te wymagaj\u0105 dok\u0142adnego przemy\u015blenia. Przewr\u00f3t i rewolucja mieszcz\u0105 si\u0119 w porz\u0105dku. Podobnie jak u Hegla. To, co w do\u015bwiadczaniu \u201enowego przedmiotu\u201d ukazuje si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci jako \u201enico\u015b\u0107 pierwszego przedmiotu\u201d, ukazuje si\u0119 filozofowi, kt\u00f3ry mo\u017ce widzie\u0107 \u201eza plecami \u015bwiadomo\u015bci\u201d, jako rezultat pewnej genezy, jako co\u015b rodz\u0105cego si\u0119 w \u0142onie tego samego porz\u0105dku dialektycznego (por. G.W.F. Hegel, Fenomenologia ducha<\/em>, t. 1, t\u0142um. A. Landman, PWN, 1963, s. 107\u2013109). Genetyczne poruszenie, prowadz\u0105ce poprzez pa\u0144stwo do absolutnej wiedzy, w kt\u00f3rej spe\u0142nia si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107. Poj\u0119cie anarchii w rozumieniu, w jakim je tu wprowadzili\u015bmy, poprzedza jego rozumienie polityczne (czy antypolityczne), jakiego powszechnie si\u0119 mu przydaje. Nie mo\u017ce ono, samo zarazem si\u0119 nie znosz\u0105c, by\u0107 przyjmowane jako zasada (tak jak rozumiej\u0105 je anarchi\u015bci, kiedy na przyk\u0142ad twierdz\u0105, \u017ce anarchia jest matk\u0105 porz\u0105dku). Anarchia nie mo\u017ce by\u0107 wszechw\u0142adn\u0105 jak arch\u00e9<\/em>. Mo\u017ce jedynie pa\u0144stwo wprowadzi\u0107 w zam\u0119t \u2013 to za\u015b w radykalnej formie i w spos\u00f3b, kt\u00f3ry czyni momenty negacji mo\u017cliwymi bez \u017cadnego<\/em> potwierdzenia. Pa\u0144stwo nie mo\u017ce si\u0119 wtedy jako ca\u0142o\u015b\u0107 ustanowi\u0107. Ale za to anarchia daje si\u0119 wypowiedzie\u0107.” [E. Levinas, Substytucja<\/em>, [w:] Filozofia odpowiedzialno\u015bci XX wieku<\/em>, red. J. Filek, Krak\u00f3w 2004, s. 217\u2013218.]<\/p>\n\n\n\n

[29]<\/a> Zob. artyku\u0142 Jakuba Woroncowa pt.: Dezinformacja, teorie spiskowe i romantyzowanie terroryzmu. Dok\u0105d zmierza polski antysyjonizm?<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

[30]<\/a> „S\u0142owo \u201eintifada\u201d oznacza po arabsku \u201epowstanie\u201d (…) Przeniesienia tego terminu na grunt europejski dokonali niemieccy neonazi\u015bci, kt\u00f3rzy w 2008 roku rozwin\u0119li transparent \u201eDeutsche Intifada<\/em>\u201d podczas demonstracji pierwszomajowej w Hamburgu. (…) Organizacje typu Hamas s\u0105 wi\u0119c dla nich sojusznikiem w tej samej walce, dlatego u\u017cywanie has\u0142a \u201eintifada\u201d nabiera szczeg\u00f3lnego znaczenia.” (J. Woroncow, Dezinformacja…<\/em>)<\/p>\n<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Donatella Di Cesare: Dekonstruuj\u0105c anarchi\u0119 Poni\u017cszy tekst jest transkrypcj\u0105 prelekcji z Anarch\u0113, dwudniowej konferencji zorganizowanej przez Institute for Cultural Inquiry w Berlinie, podczas kt\u00f3rej w\u0142oska filozofka Donatella Di Cesare stara\u0142a si\u0119 wybada\u0107 mo\u017cliwo\u015bci, jakie nadal ma przed sob\u0105 anarchia. Autorka odkopuje j\u0105 spod balastu wszelkich znacze\u0144, kt\u00f3rymi ta by\u0142a latami przykrywana – zar\u00f3wno tych pozytywnych … Continue reading Dekonstruuj\u0105c anarchi\u0119<\/span><\/a><\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5460","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","no-featured-image"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5460"}],"version-history":[{"count":33,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5507,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5460\/revisions\/5507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nieczytelne.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}